AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ABD ziyareti öncesi Türkiye’nin Boeing’den 225 uçak alması gündem olurken, şirketin geçmişi, Gazze’deki soykırımda oynadığı rol ve İsrail’e silah sevkiyatları dikkat çekti.
Boeing, 1916 yılında Amerika’da kuruldu ve Soğuk Savaş sonrası satışlardaki düşüşü aşmak için 1997’de McDonnell Douglas ile birleşti. Bu birleşme, şirketin geleceğini büyük ölçüde şekillendirdi. 2018 ve 2019 yıllarında Boeing’in 737 Max tipi uçakları düştü. Kazalarda 346 kişi hayatını kaybetti, havayolları 387 adet 737 Max siparişini iptal etti. Şirket, 30 bin çalışanını işten çıkardı ve 2,4 milyar dolar zarar açıkladı.
Boeing’in 737 Max kazalarındaki sorumluluğu, Netflix’in 2022 yapımı Downfall: The Case Against Boeing adlı belgeselinde incelendi. Belgesele göre, Boeing, McDonnell Douglas ile birleşmesinin ardından güvenliği ikinci plana atarak şirket kültürünü bozdu. Kazalardan önce gelen uyarılar ise görmezden gelindi. Bu süreçte ABD Temsilciler Meclisi de Boeing hakkında soruşturma başlattı.
Türkiye ile Boeing ilişkisi
Boeing, Türkiye ile 1960’lı yıllardan itibaren uçak alımlarıyla yakın ilişkiler kurdu. Ancak asıl yakınlık 2003’te AKP’nin iktidara gelmesiyle başladı. 2012’de 15, 2013’te 70, 2014’te 15, 2018’de ise 30 uçaklık alımlar yapıldı. Türkiye’nin Boeing ile ilişkisi yalnızca sivil uçak alımlarıyla sınırlı kalmadı; JDAM güdüm kitleri gibi askeri mühimmatlar da satıldı. Boeing’in Türkiye ile olan bu ilişkileri, özellikle Suudi Arabistan ve Katar gibi ülkelerle benzer yöntemlerle güçlendirildi.
Boeing, sadece uçak satmakla kalmayıp, ABD siyasetinde etkili olmak için devasa lobi faaliyetlerine de yatırım yaptı. 2008-2010 yılları arasında yalnızca lobi faaliyetlerine 52,29 milyon dolar harcadı. Ayrıca, 2021 yılında, Washington merkezli JL Manufacturing firması ve diğer bazı yüklenicilerle birlikte askeri ihalelerde rüşvet vermekle suçlandı.
Boeing’in İsrail’e silah satışı
Gazze’deki katliam devam ederken, Boeing’in İsrail’e silah sevkiyatı yapması büyük tepkilere yol açtı. 2025’te, Boeing’in İsrail’e teslim ettiği KC-46A tanker uçaklarının, savaş jetlerine havada yakıt ikmali sağladığı bildirildi. 2024’te ise Boeing, İsrail’e 5,2 milyar dolarlık yeni bir anlaşma ile 25 adet F-15IA savaş uçağı sattı. 2023’te Boeing’in ürettiği JDAM ve GBU-39 gibi hassas bombaların İsrail’e teslim edildiği, bu mühimmatların Gazze’deki saldırılarda kullanıldığı öğrenildi.
