İsmail S. Gülümser / Analiz
“Ramazan, yorulan ruhun yeniden nefes aldığı bir rahmet mevsimidir. Oruç, sadece açlığa alışma değildir; sabrı, merhameti ve hayatı yeniden düzene sokma umudunu geliştirir. Günlük koşuşturma içinde yıpranan kalpler, bu ayda yeniden toparlanma fırsatı bulur.”
Ramazan’da yapılan ibadetler, Peygamberimizden (SAV) günümüze kadar korunarak aktarılan dinin en önemli rükünleri arasındadır. Özel bir yere sahip olan teravih namazına ise, geçmişte ihmal edilen kulluk görevlerini telafisi gözüyle bakılabilir.
İbadetler anlam kazanır
İbadetlerin yüce yaratıcıyı görüyormuş gibi bir şuur içinde yapılmasında orucun tesiri büyüktür. O, müminleri ulaşmaları gereken takvaya götüren önemli bir köprüdür. İnsan, zayıf ve yardıma muhtaç hissettiği Ramazan günlerinde daha samimi duygularla Allah’a yönelerek aczini itiraf eder.
Yıl boyu ibadetle bağını sürdürenler için bu ay, bir derinleştirme fırsatıdır. Yeterince başarılı olamayanlar, ise dünyevi bağlardan sıyrılıp dinle kopmaya yüz tutmuş irtibatını yeniden tazeler. Ramazan’dan sonra da kazanılan alışkanlıklar hayatın bir parçası haline gelirse, ibadet zevki bütün yıla yayılır.
İnanmak bir aşamadır, ancak bunun daha da ileri götürülmesi insanın iç muhasebe yaparak kendini yenilemesiyle mümkündür. Toklukla ilahi lütuflara karşı duyarsızlaşan nefis, açlığın verdiği zaafla yüzleşir. Çevresindeki olayların ayrıntılarını kavrama ve kendine çeki düzen verme fırsatı yakalar. Dudaklarının kuruduğu akşam saatlerinde, hiç kıymet vermediği bir damla suyun büyük bir nimet olduğunu fark eder.
Muhtaçların sıkıntıları yaşayarak öğrenilir
Fakirlere tepeden bakan, onların bir lokma ekmeğe ihtiyaç duyabileceğini görmeyenler, muhtaçlara yardım etmenin önemini anlar. Yıl boyu cimrilik edip başkasıyla paylaşmaktan kaçındığı imkanlarının bir kısmını dağıtmayı öğrenir. Yardımların yerine ulaşması için kurulan organizasyonlar da faaliyetlerini çeşitlendirir, ülke sınırlarını aşarak mağdur coğrafyaların imdadına yetişilir.
Tıka basa yemek, insanda kimseye ihtiyacın yok zannını tetikler ve yüce yaratıcı önünde boyun bükmekten alıkoyar. Oruç ise toklukla oluşan güç vehmini ortadan kaldırır. Boş mide düşen kan şekeriyle ile insan kendini takati azalmış, her şeye muhtaç biri gibi hisseder. Normal zamanda yemek seçen, beğenmeyip burun kıvıran çocuklar dahil birçok kişi önüne konan her nimetten lezzet alır.
Oruç mevsimi giderek kısalan günlere doğru kaysa da birçok insan için güçlü bir nefis terbiyesidir. Modern hayatın aşırılıklarına verilen bilinçli bir moladır. İnsanlar, frenleyemedikleri açlık duygusunu kontrol etmeyi öğrenir. Aşırı gıdalarla adeta zehirlenmiş gibi yeme ve içmeyle geçirilen ömre ara verir. Damak tadına bedenini kurban vermek üzere olanlar, zorunlu diyete girerek sağlık için gerekli olan irade eğitimi kazanır.
Manevi bir yolculuk mevsimidir
İnsana aczini hatırlatan ve dayanışma ihtiyacını tetikleyen bu ibadet, geçmiş ümmetlere farz kılındığı gibi Müslümanlara da farz kılınmıştır. İnananlar bu ibadetle yüce yaratıcıya olan ihtiyaçlarını daha çok fark eder ve bağını güçlendirir. Nefsin istek ve arzuları peşinde koşarken birbirini unutanlar, bu mevsimde tekrar çevresiyle ilişkisini yeniler. Güçlülerin baskısından bunalanlar, onların da yıkılmaya mahkûm aciz varlıklar olduğunu görür, vehmi korkularını bırakıp olaylara mukavemet gücüne kavuşur.
Bir ay sürecek maneviyat dolu bir yolculuğa çıkanların, bu ibadetin kazandırdığı olgunlukla bakışı değişir. Her geçen gün hayat ağacından bir yaprağın düştüğünü fark edenler, ömrü boş zevklerle harcadığını görür. İnanç dünyasını gözden geçirip maddi ve manevi hayatını yenileyerek kendine çeki düzen verebilir. Cemaatten uzak kalmış kalabalıklar nasihatle ve maneviyat iklimiyle yeniden buluşur.
Oruç ibadetinin tesiriyle hayatına yön verenler, bu aydan istifade etmek için adeta birbiriyle yarışır.
-Her akşam günlük işler bittikten sonra aile bireyleri büyük bir heyecanla iftar sofralarında buluşur.
-Dünyevi koşuşturma içinde birbirini unutanlar, arkadaşlarını yeniden hatırlar.
Kimi günler yakın çevre davet edilerek dostluk bağları güçlenir.
Kimi sofralar fakirleri sevindirmenin vesilesi olur.
Nefsin istek ve arzularını frenleme daha kolaydır
İnsanları korkutarak yön vermeye çalışanların hâkim olduğu günümüzde, nefsin istek ve arzularını frenleyerek davranış kazandırmaya çalışan oruç gibi manevi disiplinler çok daha etkili bir eğitim yöntemidir. Oruçla gelen açlık başkalarının ihtiyaçlarını yaşayarak öğreten önemli bir terbiye yoludur. Bu ibadeti yapanların cömertlik duyguları harekete geçer ve birçok toplumsal soruna ortak çözüm bulunur.
İmkânı olduğu için başkasının sıkıntısını anlamayanlar, bu mevsimde kısa süreli de olsa yokluğun sonuçlarını görür. Malını kimseyle paylaşmak istemeyenler bile açlığın tesiriyle yardıma koşar. Normal şartlarda aç kalmaya tahammülü olmayan çocuk ruhlular bir emirle hizaya gelir. Aç kalmaktan korkanlar, uzun günlerde 16 saat yeme ve içmeye ara vererek bedenine-ruhuna nefes aldırır.
Alışık olmayanlar için büyük bir sınav niteliğindeki bu ibadet, insanın bedenen ve ruhen olgunlaşmasına vesile olur. Yüce yaratıcıya sığınma ihtiyacını hisseden birinin önündeki engeller basitleşir dünyevi/uhrevi korkuları kaybolur. Kendi gücüyle çözmesi imkânsız gibi görünen problemlerle mücadele azmi kazanır.
İnsan, nefsin sınırsız isteklerine açık ve yanlış telkinlere kapılmaya müsait bir varlıktır. Bireysel özgürlük bazen zaaflarının önünü açabilir. Her canlı belli sınırlar içinde hayatını sürdürürken, arzularını kontrol edemeyenlerin yaptığı hatalar toplum düzenine zarar verir.
Ruhun arınma dönemidir
Mübarek gün ve geceler, Ramazan gibi oruç ve ibadetle geçen zaman dilimleri, manevi arınma için önemli fırsatlardır. Kalbinin yumuşadığı anları değerlendirenler, hata ve kusurlarından pişmanlık duyup vazgeçerse kazançlı çıkar. Hayatını düzene sokup manen gelişme yolu arayanlar bu dönemden daha çok faydalanır.
Ramazan’da insanın zaaflarına yenik düşmekten korunması önemli bir adımdır, ancak kazanılan güzel alışkanlıkları sürdürmek daha büyük çaba ister. Bu durumunu koruyanlar, yıl boyu kusurlardan kaçınabilir. Hatalarını küçük görenler ise, zamanla savrulup gittiğini göremez.
Yüce yaratıcıya kusurlardan arınma konusunda söz verip sadakatle bağlı kalanlar, tertemiz bir sayfa açıp hayatını yeniden şekillendirebilir. İnsan pişmanlık duyduğu kusurlarını frenleme konusunda istikrarlı bir tutum izlemeli bundan sonraki yaşamında onlardan korunmak için iradesini kullanmalıdır. Eski alışkanlıkları ve çevresinin onu cezbetmesine karşılık kararlı bir duruş sergilemelidir.
Ramazan’da alkol bağımlılığından kurtulmuş biri, rehavete kapılıp tekrar kötü arkadaş çevresine dönerse tüm kazanımlarını eritip tüketir. Korunmanın yolu kusura açık ortamlardan sakınma her sapmayı kale alıp ondan kurtulmadan geçer. Mikrop kapmamak için dikkat edildiği gibi hatalı davranış mikrobunun yayıldığı ortamlardan da korunmalı, hep hayır tavsiye eden steril ortamlar seçilmelidir.
Efendimizden (SAV) sonra gelen sahabeler, onun yaşayarak gösterdiği örnekleri en küçük ayrıntısına kadar ihmal etmeden hayatına mal etmişse, bizde uygulayarak izlerinden gittiğimizi gösterebiliriz. Kusura açık bireysellik ortamından çok herkesin çevresine kol kant gerdiği birlik ruhu canlandırılmalıdır. İradeyi güçlendirmek için ise standart yaşamdan uzaklaşıp hayır ve hasenat çıtasını yukarı taşımak faydalı olur. Yaşamı her gün manevi zenginliklerle donatıp geliştirmenin yolu da bedeni haz peşinde koşma yerine manevi hazları tercih etmekten geçer.
Ramazan, insana ne kadar güçlü olduğunu değil, aslında ne kadar muhtaç olduğunu öğretir. Açlıkla arınan kalpler, paylaşmayla genişler; ibadetle güçlenen irade, hayatın geri kalanına yön verir. Asıl kazanç ise bu ayda elde edilen manevi bilinci Ramazan sonrasına taşıyabilmektir. Çünkü gerçek dönüşüm, bir ayla sınırlı kalmayıp hayatın tamamına yayıldığında anlam kazanır.
Sosyal medyada paylaşılan bir hikâye ile yazıyı taçlandıralım. Çanakkale Savaşı’nda gün boyu siper kazacak askerlerin oruca ara vermesi için fetva yayınlanır. Ancak bütün askerler birbirinden habersiz buldukları basit birkaç artıkla oruca niyetlenir. Akşam ezanı okunduğunda hemen hepsi matarasında birazcık suyla orucunu açıp yandakine uzatmasıyla gerçek ortaya çıkar. Geçmişte bu şuurda askerler tarafından bir ülke dev güçlerin istilasından kurtarılmıştır. Şimdi de bu iradeye sahip insanlarla zorluklar aşılacaktır. İftar-sahurda mağdur-mazlumları düşünenler bu özveriyle hareketi esas almalı.
*Fethullah Gülen Hocaefendi’nin “herkul.org” sitesindeki yazılarından faydalanıldı
