ABD’li federal yetkililer, eski bir kabin görevlisinin pilot ve aktif havayolu çalışanı gibi davranarak üç ABD merkezli havayolu şirketinden dört yıl içinde yüzlerce ücretsiz bilet temin ettiğini açıkladı. Ancak bunun nasıl mümkün olduğu ve güvenlik odaklı bir sektörde şirketlerin durumu neden daha erken fark etmediği, havacılık çevrelerinde şaşkınlıkla karşılandı.
33 yaşındaki Toronto doğumlu Dallas Pokornik, ekim ayında Hawaii’de federal mahkemede elektronik dolandırıcılık suçlamasıyla hakkında iddianame hazırlanmasının ardından Panama’da gözaltına alındı. ABD’ye iade edilen Pokornik, 20 Ocak’ta suçlamaları reddetti. Federal savunma avukatı ise dava hakkında yorum yapmadı.
Mahkeme belgelerine göre Pokornik, 2017–2019 yılları arasında Toronto merkezli bir havayolunda kabin görevlisi olarak çalıştı. Daha sonra bu şirkete ait sahte ya da geçersiz çalışan kimliklerini kullanarak, pilotlar ve kabin ekipleri için ayrılan ücretsiz ya da indirimli biletleri üç farklı havayolundan temin etti. Belgelerde, uçuş ve havaalanı güvenliğinin merkezde olduğu bir sektörde bu kimliklerin neden geçersiz olduğunun fark edilmediğine dair bir açıklama yer almadı.
İddianamede havayolu şirketlerinin isimleri açıklanmazken, söz konusu ABD merkezli firmaların Honolulu, Chicago ve Fort Worth (Teksas) merkezli olduğu belirtildi. Hawaiian Airlines sözcüsü 21 Ocak’ta yaptığı açıklamada, devam eden davalar hakkında yorum yapmadıklarını söyledi. United Airlines ve American Airlines temsilcileri ise Associated Press’in sorularına yanıt vermedi.
Toronto merkezli Kanada havayolu şirketi Porter Airlines, e-posta yoluyla yaptığı açıklamada, “Bu habere ilişkin herhangi bir bilgiyi doğrulayamıyoruz,” dedi. Merkezi Montreal’de bulunan ancak Toronto’da önemli bir üssü olan Air Canada ise Pokornik’in şirketlerinde çalıştığına dair bir kayıt bulunmadığını açıkladı.
İddialar sektörü şaşırttı
Florida’da havacılık güvenliği danışmanlığı yapan emekli pilot John Cox, iddiaların, havayollarının başka bir şirket çalışanının gerçekten ekip üyesi olup olmadığını doğrulamak için kullandığı çapraz kontrol mekanizmaları göz önüne alındığında şaşırtıcı olduğunu söyledi.
Havayolları genellikle üçüncü taraflarca tutulan ve aktif havayolu çalışanlarını gösteren veri tabanları üzerinden kontrol yapıyor. Cox’a göre tek olasılık, Pokornik’in daha önce çalıştığı şirkette işten ayrıldığının sistemlerde görünmemesi.
“Dolayısıyla kapıda yapılan kontroller sırasında hâlâ geçerli bir çalışan gibi görünmüş olabilir,” dedi.
Havayolları, müsaitlik durumuna göre, kendi personellerine ve diğer şirketlerin ekip üyelerine ücretsiz ya da ciddi indirimli “stand-by” koltuklar sunuyor. Bu uygulama, ekiplerin görev yerlerine ulaşmasını kolaylaştırarak sektörün işleyişine katkı sağlıyor. Çalışanlar, bu haktan bazen tatil amaçlı seyahatlerde veya birinci derece aile bireyleri için de yararlanabiliyor.
Bazı durumlarda personel, omuz kemerli ‘jump seat’ adı verilen koltuklarda seyahat edebiliyor. Ancak federal kurallar, kokpitteki ‘jump seat’lerin tatil amaçlı kullanılmasını yasaklıyor.
Güvenlik süreci nasıl işliyor?
Havayolu ekipleri, görev amaçlı başka bir şehre seyahat ederken, fotoğraflarının yer aldığı bir veri tabanına bağlı “bilinen ekip üyesi” kartını okutarak güvenlikten geçiyor. Ayrıca çalışan kartı ve resmi kimlik ibraz ediliyor. Bu sistemin tatil amaçlı kullanımı ise yasak.
Bu Haberlerdeİlginizi Çekebilir
Tatil amaçlı seyahatlerde ekip üyeleri indirimli stand-by bilet alabiliyor veya jump seat talebinde bulunabiliyor. Stand-by biletle seyahat eden bir personel, normal yolcu güvenlik kontrollerinden geçiyor. Jump seat kullanımı ise genellikle ücretsiz oluyor.
Kokpitteki jump seat’te kimin uçabileceğine uçağın kaptanı karar veriyor. Bu koltuklar çoğunlukla lisanslı pilotlar için ayrılıyor ancak ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) kuralları, Savunma Bakanlığı denetçileri, hava trafik kontrolörleri, ekip üyeleri veya üretici firma temsilcileri gibi resmî gerekçesi olan kişilere de izin veriyor.
2023 yılında, Horizon Air’e ait bir uçuşta kokpitte bulunan görev dışı bir pilotun uçuş sırasında motorları kapatmaya teşebbüs etmesi büyük yankı uyandırmıştı. Pilot Joseph Emerson daha sonra depresyonla mücadele ettiğini söylemiş, federal mahkeme geçen kasım ayında kendisini yattığı süreyle cezalandırmıştı.
Savcılara göre kokpitte oturmak istedi
ABD savcıları, 20 Ocak’ta yaptıkları açıklamada Pokornik’in, normalde görev dışı pilotlara ayrılan kokpit ‘jump seat’inde oturmak için talepte bulunduğunu belirtti. Ancak mahkeme belgelerinde, kendisinin gerçekten kokpitte uçup uçmadığı netlik kazanmadı. Honolulu’daki ABD Savcılığı da bu konuda ayrıntı vermedi.
Havayolu sektöründe çalışanlara sağlanan uçuş ayrıcalıkları, Frank Abagnale vakasının ardından daha sıkı kurallara bağlanmıştı. Abagnale, 1980’de yayımlanan ve daha sonra 2002’de Steven Spielberg tarafından Leonardo DiCaprio’nun başrolünde sinemaya uyarlanan Sıkıysa Yakala (Catch Me If You Can) adlı anı kitabında, pilot kılığına girerek ücretsiz uçtuğunu anlatmıştı.
11 Eylül 2001 saldırılarının ardından ise, uçaklara ve özellikle kokpitlere kimlerin girebileceğine ilişkin kurallar havayolları ve FAA tarafından daha da sertleştirildi.
