The Washington Post Gazetesi, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın öldürülen gazeteci Cemal Kaşıkçı ile ilgili dün (23 Ekim Salı) yaptığı konuşmanın detaylarını analiz eden bir makale yayımladı.
Cemal Kaşıkçı’nın İstanbul’daki Suudi konsolosluğunda öldürülmesine dek, Recep Tayyip Erdoğan’ın itibarı Batı’da kuşatma altındaydı.
Türkiye Amerikalı rahip Andrew Brunson’ı gözaltına aldığında, Başkan Trump zaten ekonomik kargaşada olan Türkiye’ye yaptırımlar uyguladı. (Amerika Türkiye’den çelik ve alüminyum ihracatına yönelik vergileri iki katına çıkardı ve Türkiye içişleri ve adalet bakanlarının Amerika’daki mal varlıklarına el koydu.
Julie Honore’ın Foreign Policy’de yazdığı üzere ‘’Türk lirası değer kaybederek dolar karşısında 5.11’i gördü ve enflasyon yüzde 24.5’e ulaştı. Erdoğan Amerika’ya karşı seferberlik ilan etti ve bazı Türkler de dolar yakma, McDonald’s’ı boykot etme ve Apple ürünlerini kırma gösterileri düzenledi.’’)
Erdoğan Batılıları zorla alıkoyduğu için, ülkede yürüttüğü baskı kampanyası ve Rusya ve İran’la samimi ilişkilerinden dolayı Batı’da sert bir şekilde eleştiriliyordu. Jake Sullivan ve Eric Edelman Şubatta şöyle yazmışlardı:
‘’Erdoğan yönetiminde, Türkiye bugüne dek kayıtlara geçen en büyük çabalardan biriyle Amerika’nın öncülüğünde İran’a uygulanan uluslararası yaptırımları yok saymaya çalıştı. Türk medyası Amerikan üslerinin Suriye’deki yerlerine dair gizli haritaları yayınladı.
Gerçek olmayan suçlamalarla Erdoğan’ın fiili rehineleri olarak Amerikalı bir rahibi, bir NASA çalışanını ve Amerikan elçiliğinde çalışan iki Türk yetkiliyi tutukladı. Geçtiğimiz bahar, Erdoğan’ın otoriter kanunsuzluğu korumaları Washington’daki protestoculara saldırdığında Amerikan topraklarına kadar ulaştı.
Şimdiyse, Türkiye Rusya’dan NATO sistemleriyle uyuşmayan son model hava ve misil savunma sistemleri satın alıyor ve Amerika’nın Suriye’deki müttefiklerine saldırıyor. Tüm bunları da ülkenin Amerikan emperyalizmine karşı kahramanca direnişinin bir parçası olarak lanse ediyor.’’
Kaşıkçı’nın ortadan kaybolması saldırıya geçmesi için Erdoğan’a az bulunur türden bir fırsat verdi. Riyad’ı bozguna uğratma ve Trump ve damadı Jared Kushner’ın Veliaht Prens Muhammed Bin Selman’la ilişkilerini bozma kampanyasını yürütebilmek için Brunson’ı serbest bırakmaya karar verdi.
Böyle yaparak, Türkiye’nin profilini yükseltti ve Muhammed Bin Selman’ın Amerika’daki destekçilerini zor duruma soktu. Devlet kontrolündeki Türk medyası Riyad tarafından söylenen yalanlarla çelişen haberleri damla damla akıttı. Şimdi de Erdoğan’ın bizzat kendisi Suudi Arabistan’a baskı yapmak için devreye giriyor. Washington Post’un aktardığına göre:
‘’Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Salı günü yaptığı konuşmada Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın öldürülmesinin ‘planlı’ ve ‘vahşice’ bir cinayet olduğunu söyledi ve Suudi Arabistan’a 18 şüpheliyi işledikleri suçtan adalet karşısına çıkmaları için Türkiye’ye iade etme çağrısında bulundu.
Türk lider Suudi yönetimini doğrudan cinayete dâhil olmakla suçlamadı fakat şu ana dek 18 kişinin tutuklanmasıyla sonuçlanan Suudi soruşturmasının krallığın yönetim kademesindeki sorumlulara ulaşacak kadar ileri gitmediğini ısrarla vurguladı.
Suudilerin özenli cinayet planını anlatırken, Erdoğan Suudilerin Kaşıkçı’nın konsoloslukta bir arbede sonucu öldüğüne dair göstermelik hikâyesini ısrarla yok saydı. (Washington Post’un aktardığına göre Kaşıkçı kılığına girmiş ve konsolosluktan çıkarken kameralara yakalanan Suudi ajan tezgahı da dahil, Erdoğan Suudilerin soruşturmayı engelleme ve cinayeti örtbas etme çabalarını vurguladı. Görünen o ki konuşmanın zamanlaması, tüm eleştirilere rağmen Suudi Arabistan’da terörizm finansmanıyla mücadele konusundaki bir konferansa katılan Hazine Sekreteri Steven Mnuchin’i zor durumda bırakmak için ayarlanmış.
Aynı zamanda konuşma cinayeti Türk istihbaratıyla birlikte ele almak için Türkiye’ye gelen CIA Direktör’ü Gina Haspel’in ülkeye vardığı yapıldı. Amerikan yönetimi işleri rayında tutmak için temize çıkardığı Amerikan-Suudi ilişkisini Türkiye’nin zedeleme kabiliyeti olduğu konusunu göz ardı etmemeli ve Suudilere Kaşıkçı cinayetini arkalarında bırakmaları için yardım etmeli.
Türkiye Amerika’nın İran’daki çıkarlarını göz ardı etmeye devam ettikçe, iki ülke arasında herhangi bir gelişmenin olması mümkün olmayacak. Erdoğan’ın açısından yapılabilecek en iyi diğer şeyse Amerikan-Suudi işbirliğine zarar vermek ve bu bağlamda da yaptıkları başarılı olmuşa benziyor.
Eğer daha önce yeterince açık değilse bile, Erdoğan’ın zekice manevraları Trump yönetimini izlenebilecek tek yolun uluslararası ve tarafsız bir soruşturmayla komplo teorilerini çürütmek ve Suudi krallığı sorumlu tutmak olduğuna ikna etmeli.
Eğer bu mümkün değilse, ne Erdoğan, ne de istihbarattan cinayete dair bilgi talep edecek olan Amerikan parlamentosu Suudilere ilişkin bahanelerin altını oymaktan ve Trump’la Kushner’i küçük düşürmekten geri durmayacaktır.
Niyeti ne olursa olsun, Erdoğan uygulanabilecek tek çözümü gösteriyor: Suudiler uluslararası bir soruşturmaya rıza göstermek ve belki de kalıcı olarak Muhammed Bin Selman’ı kenara çekmek zorunda.
