Çatışmalar esnasında yıkılan Diyarbakır’ın tarihi semti Sur ile ilgili tartışmalar bitmek bilmiyor.
UNESCO’nun tarihi Sur ilçesi için Kültürel Mirası Etki Değerlendirme ve ÇED raporlarını talep etmesi üzerine harekete geçen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 2015 yılından bu yana yasak, yıkım ve yapılaşmanın sürdüğü ilçede yapılanları mevzuata uydurma arayışına girdi.
Kentsel Sit Alanı ve UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde yer alan Diyarbakır’ın tarihi Sur ilçesinde, Cevatpaşa, Fatihpaşa, Dabanoğlu, Hasırlı, Cemal Yılmaz ve Savaş mahallelerinde 2 Aralık 2015’te ilan edilen sokağa çıkma yasağı halen sürüyor.
2015 yılından bu yana yasak, yıkım ve yapılaşmanın sürdüğü Sur için UNESCO, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan Kültürel Mirası Etki Değerlendirme ve Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) raporlarını istedi.
Sur’da yapılan yıkıma karşı duyarsız olduğu gerekçesiyle birçok kez eleştirilen UNESCO, yaşanılanlardan dört yıl sonra internet sitesinde yayınladığı raporda, tarihi ilçedeki yapılaşmayı eleştirdi.
Türkiye’nin bölgedeki yapılaşma ile ilgili bilgi vermediğini belirtilen raporda, Sur’daki çalışmaların durdurulması çağrısı yaptı.
UNESCO’nun “Yeniden yapılanma çalışmasının, misyon gerçekleşmeden ve Çevresel Etki Değerlendirmesi yapılmadan tüm projeler için Danışma Organları tarafından gözden geçirilmek üzere sunulmasından dolayı pişmanlık duyduğunu not eder” ifadesine yer verilen raporda, ayrıca Türkiye’nin şimdiye kadar inceleme izni vermediği Reaktif İzleme Misyonu’nun davet edilmesi istendi.
Yayımlanan bu rapordan sonra UNESCO Türkiye Komitesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan bağımsız bir heyet tarafından Sur ve Hevsel Bahçelerinde gözlem yaparak rapor hazırlamalarını talep etti.
Bakanlık bunun üzerine akademisyenlerden oluşan bir heyeti, Diyarbakır’a gönderdi. Son dört gündür Sur ve Hevsel Bahçelerinde inceleme yapan heyet, kentteki resmi kurumlarla bir dizi görüşmeler gerçekleştirdi.
Heyetin gözlemlerinin ardından hazırlayacağı Kültürel Mirası Etki Değerlendirme ve ÇED raporlarının Bakanlık üzerinden UNESCO’ya sunulacağı öğrenildi.
Kente gelecek olan UNESCO heyeti için bazı çalışmalar yapan Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün, UNESCO’ya vermek üzere ayrı bir rapor hazırladığı kaydedildi.
Nisan ayında Sur ilçesi ve Hevsel Bahçelerinde gözlem yapmak için Diyarbakır’a gelmeyi planlayan UNESCO heyeti, koronavirüs (Covid-19) salgınından dolayı bu ziyareti ileriki bir tarihe erteledi.
Mart 2016’da Bakanlar Kurulu kararıyla riskli alan ilan edilerek, Sur ilçesinin yüzde 70’ine tekabül eden ve 6 bin 300 parsel, “acele kamulaştırma” kapsamına alındı. Kamulaştırma kararı, çatışmaların yaşanmadığı mahalleleri de kapsarken, yıkım ve inşaat Alipaşa ve Lalebey Mahallesi’nde de başlatıldı.
Sur Koruma Amaçlı İmar Planı’nı değiştiren ve Kültürel Mirası Etki Değerlendirme raporunu hazırlamayan ve yine mülk sahiplerinin onayını almayan bakanlığın, dört yıl aradan sonra yapılanları mevzuata uydurma arayışı içerisinde olduğu belirtildi.
