Avrupa Komisyonu tarafından geliştirilen Gıda ve Yem için Hızlı Alarm Sistemi (RASFF) 2025 verilerine göre, pestisit kaynaklı bildirimlerin yarısına yakını sınırdan çevrildi.
Greenpeace Türkiye’nin RASFF verilerinden yaptığı derlemeye göre; Türkiye’nin 2025 pestisit karnesi şöyle oldu:
Hindistan, Türkiye, Mısır
– 2025 yılında Avrupa’ya gönderilen gıdalarda tespit edilen pestisit bildirimlerinin başında 124 bildirim ile Hindistan geldi. Hindistan’ı 105 bildirimle Türkiye ve 88 bildirimle Mısır, 48 bildirimle Çin ve 34 bildirimle Brezilya izledi.
-Türkiye’nin aldığı 105 bildirimden 51’i sınırdan çevrildi. Sınırdan çevrilen ürünlerin yarısından fazlasını (27) biber oluşturdu. Biberi, domates (9) ve nar (5) takip etti. Sınırdan çevrilen diğer ürünler ise limon (4), Asma yaprağı (2), Armut (1), Greyfurt (1), Mandalina (1) ve Şeftali (1) oldu.
-27 biber bildiriminden 8’i formetanate yani son derece toksik olan bir etken madde kaynaklı oldu. Bu maddenin Türkiye’de biberde kullanılması yasak. Biber önceki yıllarda da üst sıralardaydı.
‘Pestisit analizleri açıklansın’
Greenpeace Türkiye Direktörü Berkan Özyer, Türkiye’nin son iki yıldır en çok bildirim alan ikinci ülke olmasının endişe verici olduğunu söyledi. Özyer, şu ifadeleri kullandı:
“Greenpeace Türkiye olarak sürdürdüğümüz Zehir Etme kampanyamızdaki talebimiz çok net; pestisit analizleri açıklansın. Kamuoyunun da konuyu yakından takip ettiği, kampanyamıza verilen 50 bini aşkın imza ile kendini gösteriyor. Bunun yanında mahkeme de geçen yılın sonunda analiz sonuçlarının açıklanmasına hükmetti. 2024 yılında sınırdan en çok dönen biberin bu yıl da aynı sırada karşımıza çıkması biber üretiminde sistemik bir sorun olduğunu düşündürüyor.”
Biberdeki o zehir: Formetanat
Avrupa Birliği, ithal ettiği gıda ürünlerinin güvenli olmasını sağlamak için Gıda ve Yemde Hızlı Alarm Sistemini (RASFF) kullanıyor. Bu sistemde ürünlerin hangi ülkeden geldiği, sınırdan neden çevrildiği, ürünlerde hangi zararlı maddelerin bulunduğu açıklanıyor.
Veriler incelendiğinde Türkiye’den yurtdışına gönderilen taze biberlerde sınırın çok üzerinde pestisit kalıntısı bildirimi yapıldığı görülüyor.
Biberin sınırdan dönmesine neden olan yasaklı maddelerden ‘Formetanat.’ Bu madde yüksek akut toksisitesi nedeniyle sinir sistemi üzerinde asetilkolinesteraz enzimini baskılayarak etki ediyor. Baş ağrısı, mide bulantısı, solunum güçlüğü ve ağır vakalarda hayati tehlike yaratabiliyor. Özellikle çocuklar, hamile kadınlar ve bağışıklık sistemi zayıf kişiler için yüksek risk taşıyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre çok en tehlikeli sekiz pestisit arasında ‘Formetanat’ da bulunuyor. Örgüt bu pestisitlerle ilgili şu uyarıyı yapıyor: “Bu tip pestisitler kullanım sonrasında da yakın çevrede oturanlar için risk oluşturmaya devam eder.”
2026’da yeni bildirimler: Patlıcan, kuru incir
Kullanıma açık olan bu RASFF sistemine baktığımızda yeni yılın bu ilk günlerinde de sınırdan gönderilen ürünler dikkat çekiyor:
7 Ocak tarihli bildirimde Türkiye’den Hırvatistan’a ithal edilen patlıcanlarda formetanat pestisit kalıntıları” bulunduğu belirtiliyor. ‘Ciddi’ uyarısıyla bu ürünler için ‘sınır reddi’ kararı verilmiş.
2 Ocak tarihli bildirimde ise “Türkiye’den Malta’ya giden edilen kuru incirlerde izin verilen maksimum seviyenin üzerinde Okratoksin A varlığı tespit edildi” deniliyor.
Yine 2 Ocak’ta yapılan başka bir bildirimde ise Malta’ya giden kuru incirlerde Aflatoksin B1 bulunduğu belirtiliyor.
Pestisit nedir?
Tarımda bitkileri zararlılardan korumak için kullanılan kimyasal veya biyolojik maddelere ‘pestisit’ deniyor. Bu maddeler, özellikle haşereler, yabancı otlar, mantarlar ve mikroorganizmalar gibi tarımsal üretime zarar veren unsurları ortadan kaldırmak amacıyla kullanılıyor.
Pestisitlerin denetimsiz ve yoğun kullanımı hem çevre hem insan sağlığı açısından büyük riskler barındırıyor. Pestisitlerin kalıntıları, su kaynaklarına, toprağa sızıyor ve kirletiyor.
Sağlığa zararları neler?
Pestisitin bir gıdadan yoğun olarak alınması halinde anlık zehirlenme olabiliyor. Bunun belirtileri, bulantı, kaşınma, cilt tahrişi, baş dönmesi olarak sıralanıyor. Uzun vadede ise çok daha büyük zararları var. Beyin hasarı, doğum kusurları, böbrek ve akciğer hastalıkları ve kanser zehirli tarım ilaçlarının uzun vadeli zararları olarak sıralanıyor.
