İnsan hakları haftası kapsamında Arrested Lawyers Initiative (ALI), uluslararası insan hakları alanının önde gelen isimlerinden Nils Muižnieks ile özel bir röportaj gerçekleştirdi. BM İnsan Hakları Konseyi’nin Belarus Özel Raportörü; Avrupa Konseyi’nin eski İnsan Hakları Komiseri ve Amnesty International’ın eski Avrupa Direktörü olan Muižnieks, hem Belarus’taki ağır ihlalleri hem de uluslararası insan hakları mekanizmalarının giderek zayıflayan etkisini değerlendirdi.
Röportajda, Türkiye’nin Avrupa Konseyi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarına yönelik tutumu da önemli bir yer tuttu. Muižnieks, Avrupa Konseyi’nin Ankara karşısındaki yaklaşımını “yıllar süren bir başarısızlık” olarak nitelendirdi.
”Avrupa Konseyi Türk hükümeti konusunda sınıfta kaldı”
Türki hükümetinin AİHM kararlarını uygulamamak konusunda sistematik bir tutum sergilediğini söyleyen Muižnieks, bunun uluslararası hukuk açısından ciddi sonuçları olduğunu vurguladı. Avrupa Konseyi’nin bu durum karşısında yeterince kararlı davranmadığını belirten Muižnieks, kurumun özellikle bazı organlarının etkisiz kaldığını ifade etti.
Muižnieks, Türkiye’ye ilişkin değerlendirmesinde şunları söyledi:
“Türkiye Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraf, ancak AİHM kararlarının Ankara tarafından sıklıkla görmezden gelindiğini görüyoruz. Deneyimlerime göre Avrupa Konseyi, özellikle Mahkeme ve Bakanlar Komitesi düzeyinde, uzun yıllar boyunca Türkiye konusunda başarısız oldu. Darbeler, ağır hak ihlalleri, yargının siyasallaşması, uzun OHAL dönemleri ve muhalefetin kriminalize edilmesine rağmen Türkiye hâlâ sanki yükümlülüklerini yerine getiren bir üye gibi muamele gördü.”
Muižnieks’e göre Avrupa Konseyi’nin farklı organları Türk hükümeti karşısında birbirinden oldukça farklı tavırlar sergiledi. Kendi döneminde İnsan Hakları Komiserliği’nin ihlaller karşısında tutarlı biçimde sesini yükselttiğini, Parlamenter Meclisi’nin ise zaman zaman etkili olsa da bütüncül bir duruş sergileyemediğini belirtti. İzleme mekanizmalarının görece işlevsel olduğunu söyleyen Muižnieks, asıl sorunlu alanın Bakanlar Komitesi olduğunu ifade etti.
AİHM’in Türkiye’deki bireysel başvurular üzerinden ihlal kararları verdiğini, ancak ülkedeki daha geniş ölçekli ve yapısal sorunları açık biçimde tanımlamaktan kaçındığını vurgulayan Muižnieks şöyle devam etti:
“Mahkeme daha aktivist bir yaklaşım benimsemeli; daha hızlı, daha geniş bir perspektifle ve daha cesur şekilde hareket etmeli. Yakın zamanda Hâkim Pavli’nin yaptığı çağrı da bu doğrultudaydı.”
Muižnieks ayrıca, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’nin, üye devletlerden yükümlülükleri yerine getirmeme nedenlerine ilişkin yazılı açıklama isteyebilmesini sağlayan Sözleşme’nin 52. maddesini hiç kullanmamış olmasını “ironik ve ciddi bir eksiklik” olarak değerlendirdi.
