Altı muhalefet partisi anlaştı: Beş maddede ‘güçlendirilmiş parlamenter sistem’

CHP, İYİ Parti, Saadet Partisi, Demokrat Parti, Gelecek Partisi ve DEVA Partisi, başkanlık sisteminden tekrar parlamenter sisteme geçiş adına ekim ayında başladıkları görüşmelerde ortak metin oluşturmak için son dönemece girdi.

BBC Türkçe’den Ayşe Sayın’ın haberine göre CHP Genel Başkan Yardımcısı Muharrem Erkek, İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Bahadır Erdem, Gelecek Partisi Genel Başkan Yardımcısı Ayhan Sefer Üstün, DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı Mustafa Yeneroğlu, Saadet Partisi Genel Başkan Yardımcısı Bülent Kaya ve Demokrat Parti Genel Başkan Yardımcısı Bülent Şahinalp’ten oluşan ortak komisyon 14 Aralık’ta son toplantısını yaparak, ortak metne nihai biçimini verecek.

Altı partinin genel başkanlarına sunulacak ortak metne temel oluşturan bir taslak metinse çoktan hazırlandı.

Yasama, yürütme, yargı ve demokratik sistemin temel esasları ana başlıklarından oluşan taslak metnin giriş bölümünde cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine neden karşı çıkıldığı ve eski parlamenter sisteme dönmek yerine neden güçlendirilmiş parlamenter sistemin önerildiği açıklanıyor.

Diğer ana başlıklarda detaylar şöyle:

YASAMA

Yapıcı güvensizlik oyu: Başkanlık sistemine geçilmesi ile kaldırılan, Meclis’in denetim yollarından olan ‘gensoru’ mekanizması ‘yapıcı güvensizlik oyu’ sağlanması koşulu ile geri getirilecek. Buna göre, yeni hükümet kurulması güvence altına alınmadan, gensoru ile mevcut hükümet düşürülemeyecek. Bunun için de Meclis üye tam sayısının salt çoğunluğu ile hükümeti düşürme çoğunluğuna sahip olan Meclis üyelerinin, yine aynı çoğunlukla yeni hükümet konusunda da uzlaşması zorunluluğu aranacak.

Seçim barajı ve Hazine yardımı: Meclis’in görev süresi mevcut sistemdeki gibi beş yıl olacak. Halen yüzde 10 olan seçim barajı yüzde 3’e düşürülecek. Siyasi partilerin Hazine yardımı almaları için halen gerekli olan yüzde 3 oy oranı da yüzde 1’e indirilecek.

Torba yasa: İktidarın yasaları hızla geçirmek için birbirleriyle ilgisi olmayan yasalarda değişiklik yapmak için kullandığı ‘torba yasa’ sistemine son verilecek.

Kesin hesap komisyonu: Meclis’in bütçe hakkının güçlendirilmesi için ‘kesin hesap komisyonu’ kurulacak. Meclis ihtisas komisyonları güçlendirilecek. Yeni sistemde kaldırılan sözlü soru mekanizması yeniden getirilecek.

YÜRÜTME

Cumhurbaşkanlığı seçimi: Cumhurbaşkanı bir kereye özgü yedi yıllığına seçilecek. Eğer cumhurbaşkanı adayı isim, parti üyesi bir kişiyse seçildiği gün partisinden istifa edecek. Görevini tamamlayan cumhurbaşkanı bir daha aktif siyasete giremeyecek.

Sembolik yetki: Cumhurbaşkanının yetkileri sembolik ve sınırlı olacak. Yasama, yürütme ve yargıya ilişkin görevlerine son verilecek. İmzaladığı kararlarla ilgili, başbakan ve ilgili bakanın da imzası kuralını içeren ‘karşı imza’ ilkesi getirilecek. Cumhurbaşkanına sadece kendi teşkilatı ile ilgili atamalarda, tek başına imza atma yetkisi verilecek ve istisnai nitelikteki, tek başına imza atabileceği işlemler anayasada açıkça düzenlenecek.

Bakanlar Meclis’ten atanacak: Bakanlar, başbakan tarafından, TBMM üyeleri veya istisnai durumlarda, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olan kişiler arasından atanacak. Cumhurbaşkanının, bakanları veto yetkisi olmayacak ve başbakanın önerdiği ismi bakan olarak onaylamak durumunda olacak.

Hükümet kurma görevi: Cumhurbaşkanı hükümet kurma görevini parlamentoda en çok sandalye sayısına sahip olan siyasi partinin liderine verecek. En fazla sandalyeye sahip siyasi parti, hükümeti kuramadığı taktirde, cumhurbaşkanı hükümet kurma görevini sırasıyla ikinci, üçüncü partiye verecek.

YARGI

HSK ikiye bölünecek: Hakimler ve Savcılar Kurulu birbirinden ayrılacak. Hakimler kurulundan adalet bakanı ve müsteşarı çıkarılacak.

Üye seçimi: Bu kurullarda çoğulculuğu sağlamak için üyelerin yarısı TBMM tarafından nitelikli çoğunlukla, yarısı da Yargıtay, Danıştay, Sayıştay, Türkiye Barolar Birliği ve 1’inci sınıf hakimlerin önereceği adaylar arasından seçilecek. Anayasa Mahkemesi üyeleri de Danıştay, Yargıtay, Sayıştay, Türkiye Barolar Birliği ve Üniversitelerarası Kurul’un belirleyeceği adaylar arasından, Meclis tarafından nitelikli çoğunlukla seçilecek.

Barolar: İktidarın geçen yıl Meclis’ten geçirdiği ‘çoklu baro’ sistemine son verilecek.

YSK’ya yüksek mahkeme statüsü: Yüksek Seçim Kurulu, yüksek yargı organı olarak yeniden yapılandırılacak ve iki daireye bölünecek. Dairenin birisi uygulama ve önüne gelen işlere bakacak, diğer dairenin görevi ise itirazları değerlendirmek olacak.

Özel yargılama usullerine son verilecek: Özel yargılama usulleri ve özel mahkeme uygulamasına son verilecek.

Terfide AİHM kriteri: Yargıçların terfisinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarına uymaları gözetilecek. Uymayanların siciline olumsuz puan işlenecek.

İptal davaları: Çıkarılan kanunlarla ilgili Anayasa Mahkemesi’ne yapılabilen iptal başvurularının kapsamı genişletilecek. Ana muhalefet partisinin yanı sıra Meclis üye tam sayısının 10’da biri oranına denk gelen sayıda milletvekilinin imzasıyla iptal davası açılabilecek.

DEMOKRATİK SİSTEMİN ESASLARI

Bu başlık altında temel hak ve özgürlükler ve kamu yönetimine ilişkin yapılması düşünülen yasal değişiklikler yer alıyor.

Üzerinde fikir birliği sağlanan düzenlemeler şöyle:

Basın özgürlüğü: Gazetecilere karşı ceza soruşturmasına gerekçe olan mevzuat, Anayasa Mahkemesi ve AİHM içtihadı çerçevesinde yeniden düzenlenecek. TRT ve Anadolu Ajansı, bağımsızlık ve tarafsızlık esaslarına göre yeniden yapılandırılacak.

Basın kartları: Keyfi akreditasyon kararları engellenecek. Basın kartlarının verilmesinde meslek kuruluşlarının belirleyici olması sağlanacak.

Medya sahipliği: Medya sahipliği ve finansmanı şeffaf hale getirilecek. Basında tekel ve kartel oluşmaması ve medya kuruluşlarının denetlenmesi amacıyla Rekabet Kurulu’na resen inceleme yetkisi verilecek.

RTÜK: Radyo Televizyon Üst Kurulu üyeleri, alanında uzman kişiler ve meslek kuruluşlarının temsilcileri arasından, TBMM tarafından nitelikli çoğunlukla seçilecek. Nitelikli çoğunluğun sağlanamadığı durumlarda üye, kura ile belirlenecek.

Kadına şiddetle mücadele: Kadına yönelik şiddetle etkin şekilde mücadele edilecek. Kadına şiddetin önlenmesi adına uluslararası sözleşmeler ve ulusal mevzuat hükümleri uygulanacak.

Kamu yönetimi: Kayyım uygulamasına son verilecek

Yerel yönetimler: Merkezi idarenin yerel yönetimler üzerindeki yetkileri sınırlanacak. Bu çerçevede İçişleri Bakanlığı tarafından belediye başkanlarının görevden alınarak kayyım atanması uygulamasına son verilecek. Belediye başkanının kesin hüküm giymesi veya yargı kararıyla görevden el çektirilmesi halinde yerine belediye meclisinden başkan seçilecek.

Yazılı sınav esas olacak: Kamuya atamalarda liyakat, eşitlik, şeffaflık ilkeleri gözetilecek. İşe alımlarda mülakat yerine yazılı sınav esas olacak. Ancak temsil niteliği yüksek olan bazı kurumlarda mülakat da uygulanabilecek.

Kamu ihaleleri: Kamu İhale Yasası’nda düzenlemeye gidilecek, kamu ihalelerinin kamuoyuna açık yapılması sağlanacak. Yolsuzlukla mücadele için Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu (GRECO) tavsiye kararlarına uyum sağlayacak düzenlemeler yaşama geçirilecek.