17 Ağustos 1999 depreminin üzerinden 26 yıl geçti. “Milat” olarak adlandırılan bu büyük yıkımın ardından İstanbul’u 5, Türkiye’yi 2 kez yenileyebilecek kadar vergi toplandı. Ama paralar, halka değil çılgın projelerle müteahhitlere akıtıldı. Sonuç olarak Elazığ, Van, İzmir ve en son Maraş merkezli depremlerde aynı yıkım görüntüleri ortaya çıktı.
Evrensel’de yer alan habere göre, Türkiye’nin dört bir yanında depremlerin yaşandığı bugün, kaynaklar hala faizcilere, kentsel dönüşüm adı altında Kanal İstanbul gibi rant projelerine aktarılıyor. Tüm vergiyi ödeyen ancak Erdoğan Şimşek programıyla hızla yoksullaşan emekçilere ise daha düşük kira ödeyebildikleri güvensiz konutlarda olası bir depremi beklemek düştü.
17 Ağustos 1999 yılında meydana gelen deprem tüm Marmara Bölgesi’nin yanı sıra, Ankara’dan İzmir’e kadar geniş bir alanda hissedildi. Meclis verilerine göre 18 bin 373 kişi öldü, 48 bin 901 kişi yaralandı. 285 bin 211 ev, 42 bin 902 iş yeri hasar gördü. Depreme hazırlık için son uyarı olarak nitelendirilen felaketin ardından deprem vergileri ve özel tüketim vergileri getirildi.
Ek gelir vergisi, ek kurumlar vergisi, ek emlak vergisi, ek motorlu taşıtlar vergisi, özel iletişim vergisi ve özel işlem vergisi konuldu. Kamuoyunda deprem vergisi olarak bilinen vergilerden özel iletişim vergisi kalıcı hale getirilirken, şans oyunları vergisi de 2003 yılında yürürlükten kaldırılan ‘deprem vergilerini’ ikame etmek amacıyla AKP iktidarı tarafından hayata geçirildi.
Enflasyondan arındırılarak hesaplandığında 2002-2023 yıllarındaki topladığı vergilerin parasal değeri 15 trilyon lirayı buldu. Bu tutar ile ülke genelindeki riskli 6.7 milyon konut iki kez, İstanbul’daki binalar ise 5 kez dönüştürülebilirdi. Sadece faize iki yılda ayrılan kaynak bile İstanbul’u iki kez inşa etmeye yeterli. Ancak bu paralar deprem için değil 2011’de de Hazine ve Maliye Bakanı olan Mehmet Şimşek’in söylediği gibi “duble yollara” gitti.
Bugün de kaynak Kanal İstanbul gibi rant projeleri yoluyla müteahhitlere aktarılmaya devam ediyor. 2022-2024 yılları arasında proje kapsamında toplam 33 farklı inşaat projesinin sözleşmeleri imzalandı. Bu projelerin toplam bedeli 60.3 milyar TL’yi aşıyor. Bu projelere aktarılan kaynak ile birlikte İstanbul’daki riskli yapı stoku en az 20 defa yeniden inşa edilebilirdi. Toplanma alanlarına ise AVM’ler inşa edildi.
17 Ağustos depremini “Milat” olarak tanımlayan iktidar, 6 Şubat Kahramanmaraş-Suriye Depremlerinde en az 53 bin 538 kişinin hayatını kaybetmesine de neden olmuştur. Bu süreçte birçok yasal mevzuat ve onlarca planını hazırlanmasına rağmen, uygulamada hayata geçirilmedi. Ancak, deprem olduktan sonra kent alanlarında yeni rant, revizyon alanları yaratma düşüncesi de hiçbir zaman unutulmadı.
