Tekstilde yaşanan rekabet gücü kaybının ardından, dizi ve film sektörü de alarm veriyor. Yükselen maliyetler, vize sorunları, güvenlik endişesi ve yetersiz teşvikler nedeniyle yabancı yapımlar Türkiye’yi terk ediyor. Türkiye’den kaçan yapımcılar, Fas ve İspanya gibi ülkelere yöneliyor.
Ekonomim’den Yener Karadeniz’in haberine göre, Türk dizileri ve sinema sektörünün küresel başarısı, son yıllarda ülkenin en önemli “güç” unsurlarından biri haline gelirken, artan maliyetler ve yapısal sorunlar nedeniyle bu avantaj da risk altına girdi. Türkiye, tekstil ve hazır giyim gibi sanayi sektörlerinde yaşadığı rekabet gücü kaybını kültürel endüstrilerde de yaşamaya başladı. Haziran ayında ABD ve Avrupa’dan önemli prodüksiyon şirketlerinin ağırlandığı İstanbul’da yapılan görüşmelerde, Türkiye’de çekim yapmanın giderek pahalı hale geldiği, vize süreçlerinin ve geri ödeme (cash rebate) mekanizmalarının yetersiz olduğu, çekim güvenliğinin bazı bölgelerde sorun yarattığı dile getirildi. Bu durum, yabancı yapımcıların Fas gibi alternatif destinasyonlara yönelmesine yol açtı. Bu nedenlerle Christopher Nolan’ın 2026 yılında gösterime çıkaracağı ve Matt Damon, Tom Holland, Zendaya, Charlize Theron gibi starların yer aldığı ‘The Odyssey’ filminin çekimlerinde Türkiye Türkiye listeden çıkarıldı ve onun yerine Fas, Yunanistan, İtalya, İskoçya, İzlanda gibi ülkeler yer aldı. Oysa Uluslararası araştırmalara göre (Americans for the Arts), her 1 dolarlık kültürel yatırım, ekonomide 5 ila 7 dolarlık çarpan etkisi yaratıyor.
Diziler en etkili tanıtım araçlarından biri
Konu İstanbul Ticaret Odası’nın eylül ayı meclis toplantısında gündeme geldi. Mecliste konuşma yapan İTO 30. Grup Bilgi, İletişim ve Medya Meslek Komite Üyesi Özcan Altunkaya, marka, katma değer ya da iyi bir tasarım yaratmanın yolunun kültür ve sanata yatırım yapmaktan geçtiğini belirterek, “Uluslararası araştırmalar gösteriyor ki kültür ve sanatta her 1 dolarlık yatırımın karşılığında 7 dolarlık bir katma değer elde ediliyor. Markalaşmak, inovasyonumuzu geliştirmek ve daha iyi bir pazarlama yapmak istiyorsak mutlaka bu alana yatırım yapmalıyız. Kültür ve sanat sadece bir entelektüel faaliyet değil” dedi. Bu konuda Bilgi, İletişim ve Medya Meslek Komitesi olarak dizi ve sinema sektörü için araştırmalar yaptıklarını ve gelişmeleri de yakından takip ettiklerini dile getiren Altunkaya, “Bu konu ile ilgili bir toplantı yaptık. Dizi ve sinema alanında faaliyet gösteren prodüksiyon şirketlerini davet ettik. Dizi sektörümüz oldukça güçlü. Netflix’in bizimle paylaştığı veriye göre Türkiye’de çekilen diziler, Türkiye’nin tanıtımında en etkili araçlardan biri haline geldi. Türk dizilerini izleyenlerin Türkiye’ye seyahat etme istekleri 2,6 kat, Türkçe öğrenme isteği 4,6 kat ve Türk oyuncularına ilgisi de 4,9 kat artıyor. Bu, Türk dizilerinin dünyada yarattığı etki açısından oldukça önemli bir veri. Turizm rakamlarında da bu etki görülüyor” diye konuştu.
600 milyon dolarlık ihracat geliri elde edildi
Türkiye’nin yabancı yapımlar için de önemli bir plato haline geldiğini aktaran Özcan Altunkaya, 30’dan fazla bölgede bu tarz yapımların hayata geçirildiğini söyledi. Altunkaya, şöyle devam etti: “Türkiye doğal bir plato. Türk dizileri 190 ülkede 1 milyar tarafından izleniyor. Bundan biz de 600 milyon dolarlık ihracat elde ediyoruz. 2022’de Türkiye’de 233 adet yabancı yapım hayata geçirilmiş. Bunlar arasında 18’i sinema filmi, 30’u dizi, 32 belgesel ve 46 TV filmi ve 10 müzik klibi var. Bunlardan bazıları Oscar Ödüllü Hollywood yapımı. Yabancılar Türkiye’de film çekmek için yarışıyorlar.” Ancak 2022’den sonra birçok şeyin değiştiğini aktaran Altunkaya, yükselen başarıya karşı bazı sorunların yaşanmaya başladığını aktardı. Zira 2022’ye kadar birkaç milyon TL’ye çekilen dizilerin bölüm başına maliyeti 30 milyon TL’leri buldu.
Yapımcılar Türkiye’yi terk ediyor
Bu rakam oyuncu ve çekim bölgesine göre çok daha yüksek rakamlara çıkabiliyor. Sektörün bu gibi nedenlerle kritik bir eşiğe geldiğini dile getiren Altunkaya, “Yapımcılar artık hayat pahalılığından şikayetçi. Yabancılar bu nedenle çekim için artık Türkiye’den uzaklaşıyor. Çünkü Türkiye’nin bu alandaki rekabet gücü yüksek maliyetler nedeni ile kayboluyor. Türkiye bu alandaki avantajını İspanya gibi ülkelere kaptırıyor. İkinci en önemli konu vize konusu. Yabancı yapımcıların çalışma izni konusunda büyük sıkıntılar var. Yönetmelikler eski, bunların da düzenlenmesi gerekiyor. Prodüksiyon ve post prodüksiyon şirketleri, geri ödeme ve cash rebate sistemlerindeki sorunlardan şikayetçi. Çekim güvenliği sorunları, özellikle yerelde yasal olmayan güç grupların yarattığı baskılar, uluslararası yapımlar için caydırıcı hale geliyor. Tüm bu nedenlerle, milyarlarca dolarlık yapımlar Fas gibi alternatif ülkelere kayıyor. Tıpkı tekstil sektöründe yaşadığımız kayıplar gibi, dizi ve film sektöründe de Türkiye önemli bir fırsatı elinden kaçırma riskiyle karşı karşıya” şeklinde konuştu.
KAYNAK: EKONOMİM – YENER KARADENİZ
