Hesaplamalara göre yalnızca tarım dışı sektörlerdeki kayıt dışı çalışanların tamamı sisteme dahil edilseydi, SGK’ya yıllık 1,5 trilyon liraya varan ek prim ve vergi geliri sağlanabilecekti. Bu kaynakla da bütçeden ek ödeme yapılmadan emekli aylıklarına yüzde 31’e kadar ilave zam yapılabiliyor.
Habertürk’ten Ahmet Kıvanç’ın haberine göre, kayıt dışı istihdam oranı 2015’te yüzde 33,6’ya, 2025’te ise yüzde 24,6’ya düşse de tarım dışı sektörlerde oran 2025 itibarıyla yüzde 15,9 seviyesinde. TÜİK’in 2025 yılı son çeyrek verilerine göre de toplam 8 milyon 37 bin kişi kayıt dışı çalışıyor. Bunun 3,5 milyonu tarımda, 4,5 milyonu ise tarım dışı sektörlerde yer alıyor. Tarım dışındaki kayıt dışı çalışanların büyük bölümünü ücretli ve yevmiyeli çalışanlar oluşturuyor.
Kayıt dışının yıllık maliyeti 654,3 milyar lira
Kayıt dışı istihdam en ağır faturayı da çalışanlara çıkarıyor. Sosyal güvence ve emeklilik hakkı kaybı yaşanırken, kurallara uyan işverenler haksız rekabetle karşı karşıya kalıyor. Bu tablo aynı zamanda SGK ve kamu maliyesinde de ciddi gelir kaybı anlamına geliyor.
Hesaplamalara göre yalnızca tarım dışı sektörde kayıt dışı çalışanların tamamı asgari ücret üzerinden sisteme dahil edilse, SGK’ya aylık 54,5 milyar lira, yıllık ise 654,3 milyar lira ek prim geliri sağlanabilecek. Asgari ücretli bir çalışan için toplam 12 bin 138 liralık prim ödemesi yapıldığı dikkate alındığında, kayıt dışının boyutu sosyal güvenlik sistemi açısından yüz milyarlarca liralık kayba işaret ediyor.
Asgari ücretle çalışan bir işçi için 4 bin 624,20 TL sosyal sigorta primi ve 330,30 TL işsizlik sigortası primi işçi payı, (işçilerin çoğunluğunu kapsayan imalat dışı sektörler itibarıyla) 6 bin 523,43 TL sosyal sigorta primi ve 660,60 TL işsizlik sigortası primi işveren payı olmak üzere toplam 12 bin 138,53 TL prim alınıyor.
Yıllık 654,3 milyar lira ilave prim geliri
Tarım dışı sektörlerde kayıt dışı istihdam edilenlerin tamamının asgari ücretli çalışan olarak kayda alınması durumunda 2026 yılında SGK’nın aylık prim geliri 54,5 milyar lira, yıllık ise 654,3 milyar lira ilave prim geliri olacaktı.
2025’te özel sektörde SGK’ya bildirilen prime esas ortalama aylık kazanç 48 bin 194 lira olurken, bu tutar asgari ücretin 1,85 katına denk geldi. 2026’da ortalama kazancın 61 bin 105 liraya çıkacağı varsayımıyla yapılan hesaplamaya göre, bir çalışan için aylık toplam prim yükü 22 bin 456 lirayı buluyor. Buna gelir ve damga vergisi de eklendiğinde işçi başına aylık toplam kamu yükümlülüğü 28 bin 744 liraya ulaşıyor.
Tarım dışı sektörlerdeki tüm kayıt dışı çalışanların bu seviyeden sisteme dahil edilmesi halinde, devletin aylık 129,1 milyar lira, yıllık ise 1 trilyon 549,4 milyar lira ilave vergi ve prim geliri elde edebileceği hesaplanıyor.
Emekli aylığına ilave yüzde 31 zam
SGK’nın 2026 yılında 5,2 trilyon lira prim geliri elde etmesi, 4 trilyon 968 milyar lira emekli aylığı ödemesi öngörülüyor. SGK’nın gelir-gider açığı ise 43,7 milyar lira tahmin ediliyor.
Tarım dışı sektörlerde çalışanların tamamı kayda alınmış olsa SGK’nın kasasından ve bütçeden tek kuruş harcanmadan 2026 yılında emekli aylıklarına mevcut zamlara ilaveten yüzde 31 oranında zam yapılması mümkün olacaktı.
Kasım ayı itibarıyla 26,3 milyon aktif sigortalıya karşılık dosya bazında 16,2 milyon pasif sigortalı (yaşlılık aylığı, dul ve yetim aylığı alanlar) bulunuyor. Aktif çalışan sigortalı kişi başına dosya bazında emekli aylığı alanları gösteren aktif/pasif oranı 1,63 düzeyinde bulunuyor. Tarım dışı sektörlerde çalışanların tamamı sigortalı çalışmaya başlamış olsa aktif/pasif oranı 1,75’e yükselecek.
