İran’da artan hayat pahalılığına karşı 28 Aralık’ta başlayan protestolar altıncı gününe girdi. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın protestocuları öldürmesi durumunda ülkesinin müdahale edeceğini söyledi.
Sosyal medya hesabı Truth Social’den bir paylaşım yapan Trump “Vurmaya hazırız” ifadelerini kullandı.
Trump “barışçıl protestoculara ateş açıp onları vahşice öldürmenin bir İran geleneği olduğunu” da ekledi.
İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan 30 Aralık’ta yaptığı açıklamada, ülkesinin “herhangi bir baskıcı saldırganlık eylemine” vereceği yanıtın, “şiddetli ve pişmanlık uyandırıcı” olacağını söylemişti.
Öte yandan protestoların beşinci gününde, İran’da ufak kentlerden şiddet olayları ve can kaybı haberleri geldi.
Sosyal medyada paylaşılan videolar en az üç kentte protestocularla güvenlik güçleri arasında çatışmaların yaşandığını gösteriyor.
Görüntülerde güvenlik güçlerinin kalabalığı dağıtmak için biber gazı kullandığı görülüyor. Silah sesleri de duyuluyor.
Güvenlik güçleri ile çatışmaların yaşandığı bölgelerde araçlar ateşe verildi.
İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in yönetimine son verilmesini isteyen sloganlar da atıldı.
Fars haber ajansı yetkililere dayandırdığı haberinde Lordegan kentinde iki kişinin öldüğünü duyurdu. Ölenlerin kim olduklarına değinilmedi.
İnsan hakları kuruluşu Hengaw ise ölenlerin eylemci olduğunu belirtti ve isimlerini Ahmed Celil ve Sajad Valamaneş olarak açıkladı.
Bular son protesto dalgasında teyit edilen ilk ölümler oldu.
Besic güçleri 1979 İran İslam Devrimi’nden sonra kurulan İran Devrim Muhafızları’na bağlı gönüllü milislerden oluşan paramiliter bir güç.
Luristan eyaletinin vali yardımcısı Said Pourali, “Gösteriler sırasında Kuhdeşt şehrinde 13 polis yetkilisi ve bir Besic üyesi taş atılması sonucu yaralandı” açıklamasını yaptı.
Tahran’daki bir üniversitenin rektörlük binası önünde birkaç öğrencinin tutuklandığına dair görüntüler ve haberler de geliyor.
Ayrıca protestoları şehirlerin belirli yerleriyle sınırlayan bir yasa tasarısı üzerinde de çalışılıyor.
Başsavcıdan uyarı: ‘Yasal, orantılı ve kararlı bir yanıt verilecek’
İran Riyali’nin serbest piyasada ABD doları karşısında rekor seviyede düşmesinin ardından 28 Aralık’ta Tahran’da esnafın başlattığı protestolar birçok kente yayılmıştı.
İran Başsavcısı Muhammed Movahedi-Aza, barışçıl protestoların meşru olduğunu, ancak güvensizlik yaratmaya yönelik her türlü girişime kararlı bir şekilde karşılık verileceği uyarısında bulundu.
Başsavcı, devlet medyasına yaptığı açıklamada, “Geçim kaygılarıyla ilgili barışçıl protestolar, toplumsal ve anlaşılabilir gerçeklerin bir parçasıdır” dedi.
Azad sözlerini şöyle sürdürdü:
“Ekonomik protestoları güvensizlik aracı, kamu malına zarar verme aracı veya dışarıdan tasarlanmış senaryoların uygulanması aracı haline getirme girişimlerine kaçınılmaz olarak yasal, orantılı ve kararlı bir yanıt verilecek.”
Yetkililer 31 Aralık’ta, Fars vilayetindeki valilik binasına birkaç kişinin saldırarak hasar verdiğini açıklamıştı.
Fasa kentinde çıkan çatışmalarda üç polis memurunun yaralandığı, dört kişinin gözaltına alındığı bildirildi.
Videolarda protestocuların binaya taş attığı ve kapıyı zorla açtığı görülüyor.
Saldırının nedeni net değil ancak Tahran ve diğer yerlerde hayat pahalılığına karşı günlerdir süren protestoların ardından gerçekleşti.
Protestolar nasıl başladı?
İran’da protestolar 28 Aralık günü, İran Riyali’nin serbest piyasada ABD doları karşısında rekor seviyede düşmesinin ardından başladı.
Tahran’da Kapalı Çarşı’daki esnafın greve gitmesi sonrası başka şehirlere de yayıldı.
28 Aralık’tan bu yana BBC Farsça Servisi tarafından teyit edilen videolarda Kerec, Hamedan, Keşm, Malard, İsfahan, Kirmanşah, Şiraz ve Yezd şehirlerinde gösteriler düzenlendiği, polisin göstericileri dağıtmak için göz yaşartıcı gaz da kullandığı görüldü.
Başsavcı Muhammed Movahedi-Azad’ın açıklaması İsrail’in dış istihbarat servisi Mossad’ın sosyal medyada İranlı protestoculara “sizinleyiz” mesajı paylaşmasından günler sonra geldi.
Mossad, Farsça yaptığı paylaşımda İranlıları “sokaklara çıkmaya” teşvik etti.
İran hükümetinden ilk olarak, “sert seslerle karşılaşılsa bile protestocuların sabırla dinleneceği” mesajı gelmişti.
İran’da Merkez Bankası Başkanı değişti
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 29 Aralık akşamı X’te yaptığı açıklamada, İçişleri Bakanı’na protestocuların “temsilcileri” olarak tanımladığı kişilerle görüşmeler yapması, “sorunları çözmek ve sorumlu davranmak” için önlemler alınması talimatı verdiğini duyurdu.
Mesud Pezeşkiyan, İran Merkez Bankası Başkanı Muhammedreza Farzin’in istifasını kabul etti.
Pezeşkiyan, Farzin’in yerine eski Ekonomi ve Maliye Bakanı Abdolnasser Hemmati’yi atadı.
Üniversite öğrencileri de protestolara katılarak, İran’da nihai gücü elinde bulunduran dini lider Ayetullah Ali Hamaney’e atıfla, “Diktatöre ölüm” de dahil hükümet karşıtı sloganlar attı.
Bazı protestocuların, 1979 İslam Devrimi’nde devrilen Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu Rıza Pehlevi’yi destekleyen “Şah çok yaşa” gibi sloganlar attığı da duyuldu.
ABD’de yaşayan Rıza Pehlevi ise X hesabında yaptığı açıklamada, “Sizinleyim. Zafer bizimdir çünkü davamız haklı ve birlik içindeyiz” dedi ve şöyle devam etti:
“Bu rejim iktidarda kaldığı sürece, ülkenin ekonomik durumu kötüleşmeye devam edecek.”
Trump ile Netanyahu’nun görüşmesinde İran da konuşuldu
ABD Dışişleri Bakanlığı, Farsça X hesabından yaptığı paylaşımda, protestolara destek verdi.
Açıklamada, ABD’nin, yıllarca süren başarısız politikalar ve ekonominin kötü yönetilmesi nedeniyle “onurlu bir yaşam ve daha iyi bir gelecek” arayanların yanında olduğu belirtildi.
ABD ayrıca protestocuların “cesaretlerini” övdü.
29 Aralık’ta Florida’da ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasında yapılan görüşmede, İran’daki son gelişmelerin önemli bir yer tuttuğu bildirildi.
Donald Trump, daha sonra düzenlenen ortak basın toplantısında İran’da rejim değişikliğini destekleyip desteklemediği konusunda yorum yapmaktan kaçındı.
Trump, İran’da yaşayanlarla ilgili olarak, “Birçok sorunları var: Devasa enflasyon var. Ekonomileri iyi değil, çökmüş durumda. İnsanların çok mutlu olmadığını biliyorum” dedi.
Trump ayrıca, balistik füze veya nükleer programlarını yeniden inşa etmeleri halinde, İsrail’in İran’a yönelik yeni hava saldırıları düzenlemesini destekleyebileceğini de söyledi.
ABD, Haziran ayında İsrail ile İran arasında 12 gün süren savaş sırasında, İran’ın önemli uranyum zenginleştirme tesislerine hava saldırıları düzenlemişti.
İran ise ısrarla nükleer programının tamamen barışçıl olduğunu vurguluyor.
Ülkenin dini lideri Hamaney daha önce defalarca, İsrail hükümetinin savaş sırasında İran’da kitlesel protestoların patlak vermesini ve rejimin devrilmesini umduğunu söylemişti.
Hamaney Eylül ayında yaptığı açıklamada, “Sokaklarda fitne çıkarmak istediler. Ama insanlar düşmanın istediklerinden kesinlikle etkilenmediler” demişti.
