Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), yıllık “Küresel Eğilimler Raporu”nu açıkladı.
Örgüt, çatışmalar nedeniyle yerinden edilenlerin geçen yıl ülkelerine dönüş sayısında artış gözlendiğini kaydetti. UNHCR, bu durumun devam eden küresel şiddet ortamında nadir görülen olumlu bir gelişmeye işaret ettiğinin altını çizdi.
Örgütün raporuna göre, 2024’de toplamda 9 milyon 800 bin zorla yerinden edilmiş kişi evine döndü. Evlerine dönenlerin 1 milyon 600 binini mültecilerin oluşturduğuna, bunun da mülteci geri dönüşlerinde son 20 yılın en yüksek rakamı olduğuna dikkat çekildi.
Yaklaşık 2 milyon Suriyeli evine döndü
2024 sonunda dünya genelinde zorla yerinden edilen kişi sayısının rekor bir seviyeye ulaşarak 123 milyon 200 bine çıktığı kaydedilirken bu sayı, Suriyelilerin yıllar süren iç savaşın ardından evlerine dönmeye başlamasıyla, bu yıl Nisan ayı sonu itibarıyla 122 milyon 100 bine geriledi. Yaklaşık iki milyon Suriyeli, yurt dışından ya da savaş yüzünden yerle bir olan ülke içinde yerlerinden edildikleri bölgelerden evlerine dönebildi.
BM Mülteciler Yüksek Komiseri Filippo Grandi, “Son altı ay içinde bazı umut ışıkları gördük” diye konuştu.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Myanmar ve Sudan’da ise geri dönüşlerin yanı sıra, yeni zorla yerinden edilmeler de kayıtlara geçti.
“Her 67 kişiden biri zorla yerinden edildi”
Diğer yandan UNHCR’a göre, dünya genelinde zorla yerinden edilenlerin sayısı düşüş gösterse de hala “katlanılamayacak derecede” yüksek.
Geçen on yılda zulüm, çatışma, şiddet, insan hakları ihlalleri ve kamu düzenini ciddi ölçüde bozan olaylar nedeniyle yaşadıkları yerden kaçmak zorunda kalanların sayısı neredeyse iki katına çıktı.
UNHCR’ın raporunda, “2024 sonu itibarıyla küresel düzeyde her 67 kişiden biri zorla yerinden edilmişti” denildi.
“İstikrarsızlık dönemi” vurgusu
Örgüt, özellikle de insani yardım finansmanının hızla azaldığı bir dönemde savaş, şiddet ve zulüm nedeniyle yerinden edilen insan sayısının hala oldukça yüksek seviyede olduğuna dikkat çekti.
BM Mülteciler Yüksek Komiseri Grandi, uluslararası ilişkilerdeki yoğun istikrarsızlık dönemine dikkat çekerek “modern savaşların derin acılarla dolu kırılgan bir tablo yarattığını” ifade etti. Grandi, “Barış arayışına ve mültecilere ya da evlerinden kaçmak zorunda kalan diğer insanlara kalıcı çözümler bulma çabamızı iki katına çıkartmalıyız” diye konuştu.
Yıllık raporda, 2025’in geri kalanında tablonun nasıl şekilleneceğinin büyük ölçüde kilit bölgelerdeki gelişmelere bağlı olacağının da altı çizildi. UNHCR’ın raporunda, “Bu, özellikle Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Sudan ve Ukrayna’da barışın ya da en azından çatışmaların durmasının mümkün olup olmayacağına bağlı” denildi. Aynı zamanda Afganistan ve Suriye’de dönüş için koşullarının iyileşip iyileşmeyeceğinin de belirleyici olacağına dikkat çekildi.
Rapora göre, bir diğer önemli etken ise, mevcut yardım kesintilerinin ne kadar ağır sonuçlar doğuracağı ve bu durumun hem yerinden edilen insanlara yardımı hem de güvenli ve onurlu geri dönüş koşullarının yaratılmasını ne ölçüde engelleyeceği.
Ülkesine dönen Suriyelilerin sayısı artacak
UNHCR’nin raporuna göre, Sudan, Myanmar ve Ukrayna’daki gibi devam eden geniş çaplı çatışmalar hala yerinden edilmelerin ana nedeni.
Rapora göre, Sudan 14 milyon 300 bin mülteci ve yerinden edilmiş kişiyle halihazırda dünyada en büyük zorla yerinden edilme krizinin yaşandığı ülke. Sudan’ı 13 milyon 500 binle Suriye, 10 milyon 300 bin kişiyle Afganistan ve 8 milyon 800 bin kişiyle Ukrayna takip ediyor.
Suriye’de ise geçen yılın Aralık ayında Beşar Esad’ın devrilmesinin ardından 2025’in ilk aylarında evlerine dönenlerin sayısında artış gözlendi. Mayıs ayı ortası itibarıyla, 500 binden fazla Suriyelinin ülkeye dönüş yaptığı belirtilirken, Kasım sonundan bu yana ülke içinde yerinden edilmiş 1 milyon 200 bin Suriyelinin de evine döndüğü kaydedildi. UNHCR 2025’in sonuna kadar ülkesine dönen Suriyelilerin sayısının 1 milyon 500 bini bulabileceğini, ülke içinde yerinden edilmiş 2 milyon Suriyelinin de yeniden yaşadıkları bölgelere dönmüş olacağını tahmin ediyor.
Mülteciler nereye gidiyor?
Rapora göre, ülkelerinden kaçmak zorunda kalan mültecilerin üçte ikisi komşu ülkelere sığınıyor. Buna göre, 2024’te İran 3 milyon 500 binle en fazla mülteci nüfusuna ev sahipliği yapan ülke olurken, onu 2 milyon 900 bin mülteciyle Türkiye, 2 milyon 800 bin mülteciyle Kolombiya ve 2 milyon 700 bin mülteciyle Almanya izledi.
Son on yılda, en fazla mülteciye ev sahipliği yapan ülkelerdeki mülteci sayısı genel olarak artış gösterdi. Ancak Türkiye’de 2021’den bu yana mülteci sayısı yüzde 22 oranında azaldı. İran’da da 2023’ten bu yana yüzde 7’lik bir düşüş kaydedildi.
Öte yandan ağırladığı mülteci sayısı 1 milyon 800 bine ulaşan Uganda’da, 2024 yılı boyunca mülteci sayısında belirgin bir artış gözlendi.
