Analiz / A. Atilla Kemahlı
Bir Dönemin Anatomisi — McCarthyizm Nedir?
Bir ülkede binlerce insan, tek bir suçlama listesiyle hayattan silinebiliyorsa, orada bir şeyler çok yanlış gidiyordur. Amerika’da tam da bu oldu.
Başlangıç yılları olarak 1940’lar işaret edilse de Richard M. Fried gibi yazarlar bu dönemi farklı bir yerden okuyor. Onlara göre mesele, adı anılan tek bir kişiden ibaret değil. Topluma nüfuz edebilme kanallarını elinde tutan bir ekibin, kökleri 1930’lara dayanan çok daha geniş bir toplumsal ve siyasi fenomeni söz konusu.
1945’ten sonra sistemleşen bu süreç, 1950’lerin ortalarına kadar sürdü. Uzantılarıyla 1960’lara, etkilerinin kalıcılığıyla günümüze kadar uzandı. Tenkis, tenkil ve baskı uygulamalarının zirve dönemi olarak tarihe geçti.
Senatör Joseph McCarthy’nin adıyla özdeşleşen bu dönem; siyasi baskı, paranoid bir antikomünizm ve sivil özgürlüklerin askıya alınmasıyla birlikte anılıyor. Yasaların, yani kanuniliğin ve yargıda adalet ilkesinin alenen çiğnendiği karanlık bir dönem. (Nightmare in Red: The McCarthy Era in Perspective, 1990)
McCarthyizm, sistematik uygulamaları ve sonraki tesirleri yönüyle bir izi bıraktı. Çeşitli devletlerde ve ülkelerde, iç politikada kendi toplumlarıyla giriştikleri soğuk savaşın en keskin örneklerinden biri oldu. Tahminen 9 bin 500 federal memur ve 15 bin diğer kurumlardaki memur olmak üzere 24 bin 500 kadar yetkin bir kitle siyasi ve toplumsal linçe uğradı.
Bu sayılara sivil organizasyonlarda bulunanlar da eklendiğinde tablo daha da netleşiyor. Belli odakların, kendi çıkar çarklarına göre işleyen Amerikan sistemini yeniden dizayn etmeye yönelik geniş bir kıyım operasyonu bu.
Bu mekanizmaların neden olduğu mağduriyetler, Amerikan siyasal sisteminde kalıcı etkiler bırakmanın çok ötesine geçti. Dünyanın birçok ülkesinde, sonraki dönemlerde, yönetici kadrolara halklarına acımasız baskılar uygulamada adeta akıl hocalığı yaptı. Bazı ülkelerde tekrar tekrar denendi.
Dünya insanlığının önünü kapayan, muasır, modern, çağdaş dedikleri dönemin kendi usul ve üslubunca siyasete ve siyasetçilere giydirdiği deli gömleği de demek mümkün buna.
Bu yazı, dönemin uygulama mekanizmalarını, neden olduğu mağduriyetleri ve Amerikan siyasal sistemindeki kalıcı etkilerini inceliyor.
Sonraki bölümde: McCarthyizm bir anda, yoktan var olmadı. Özenle kurgulanmış bir korku ikliminin ve siyasi altyapının ürünü. ‘Düşman’ kavramının nasıl inşa edildiğini ve bu inşanın hangi araçlarla topluma benimsetildiğini ele alacağız.
