Asrın yolsuzluk operasyonu 17-25 Aralık sonrası gündeme gelen Reza Zarrab’ın anavatanı İran’dan Türkiye’ye gelen doğrudan yatırımlar dikkat çekici bir biçimde arttı.
Vatandaşlık başvurularında birinci sırada olan, konut alımı konusunda ise Irak’tan sonra ikinci sırada yer alan İranlılar, bu yılın ilk 6 ayında Türkiye’de 513 şirket açtı.
Bu hamle İranlıları, Türkiye’ye yapılan doğrudan sermaye yatırımlarında ilk sıraya yerleştirdi.
Türkiye’de yabancılara şirket kuruluşu ve yatırım danışmanlığı hizmeti veren Elit Vatandaşlık ve Yatırım Danışmanlığı’nın açıkladığı verilere göre, İranlıların Türkiye’ye olan ilgisi katlanarak artıyor.
Her yıl 3 milyon İranlı turist Türkiye’yi ziyaret ederken, Türkiye’ye yönelik yatırım yapan İranlıların sayısında da dikkat çeken bir artış yaşanıyor.
Son birkaç yıldır Türkiye’den konut alımında Iraklılardan sonra ikinci sıraya, yatırım yoluyla Türk vatandaşlığına başvuruda ise ilk sıraya yerleşen İranlılar, bu yılın ilk yarısında Türkiye’de şirket açarak doğrudan sermaye yatırımı yapan yabancılar arasında da birinci sıraya yükseldi.
Türkiye 2016 yılında ABD’nin Yeşil Kart uygulamasına benzeyen Turkuaz Kart uygulamasını başlatmıştı. Bunun ardından 2017’den itibaren yatırım yaparak Türk vatandaşlığı almak mümkün hale geldi.
Geçen yılın eylül ayında Yatırım Yoluyla Vatandaşlık Programı’nın asgari yatırım limiti gayrimenkul yatırımlarında 250 bin dolara düşürülmüştü.
Yabancıların Türkiye’ye yönelik yatırımlarının önemli bir kısmı gayrimenkul alımı şeklinde yapılıyor. Bununla birlikte doğrudan sermaye yatırımında da son dönemde gözle görülür bir artış dikkati çekiyor.
Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi verilerine göre 2019 Ocak-Haziran döneminde Türkiye genelinde 559 yabancı sermayeli anonim şirket, 5 bin 622 yabancı sermayeli limited şirket kuruldu. Bu şirketlerin toplam sermayesi 2 milyar 44 milyon 989 bin Türk lirası oldu. Yabancı sermayedarların bu sermayenin 1 milyar 700 milyon 855 bin liralık kısmını Türkiye’ye getirdiği belirtiliyor.
Yıl sonu itibarıyla yabancıların Türkiye’ye sermaye yatırımı taahhüdünün 4 milyar Türk lirasını aşması bekleniyor.
YABANCININ GÖZÜ İSTANBUL’DA
Yabancıların Türkiye’ye olan yoğun sermaye yatırımı ilgisi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin (TOBB) açılan ve kapanan şirket istatistiklerine bakıldığında da doğrulanıyor. İstatistikler, yabancıların şirket kuruluşu amacıyla özellikle İstanbul’a büyük bir ilgili duyduğunu gösteriyor.
2019 Ocak-Haziran döneminde kurulan yabancı sermayeli şirketlerin yüzde 63’ü İstanbul Ticaret Odası’na kayıt yaptıran firmalardan oluşurken, İstanbul’a getirilen yabancı sermaye miktarı da 1 milyar 200 milyon liraya yaklaşıyor.
Aynı dönemde yabancılar tarafından İstanbul merkezli olarak 362 anonim şirket, 3 bin 530 da limited şirket kurulmuş bulunuyor. Yabancı şirket açılışında İstanbul’u sırasıyla Antalya, Gaziantep, Ankara ve Mersin izliyor.
En çok yabancı sermayeli şirket kuruluşu olan faaliyet alanına bakıldığında ise “Belirli bir mala tahsis edilmemiş mağazalardaki toptan ticaret” faaliyetinin öne çıktığı görülüyor. Kurulan yabancı sermayeli şirketlerin 770’i bu alanda faaliyet göstermek amacıyla kurulmuş durumda.
6 AYDA TÜRKİYE’DE 513 ŞİRKET KURDULAR
2016 yılında İranlılar tarafından Türkiye’de toplam 298 şirket kurulmuşken, bu rakam 2017’de 357’ye, ambargoların başladığı 2018 yılında ise 1.019’a yükseldi. Bu yılın ilk 6 ayında ise Türkiye’de 33’ü anonim şirket olmak üzere 513 İran sermayeli şirket kurulmuş bulunuyor. Geçen yılın aynı döneminde 368 İranlı şirket kurulduğu dikkate alınınca yüzde 40 artış olduğu görülüyor.
İranlı yatırımcıların hangi ekonomik faaliyetlere yatırım yaptığına bakıldığında, 233 firma ile “toptan ve perakende ticaret”, 53 firma ile “finans ve sigortacılık”, 53 firma ile “konaklama ve yiyecek”, 48 firma ile “imalat sektörü faaliyetleri”, 40 firma ile “idari ve destek hizmeti faaliyetleri”, 26 firma ile de “mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler” yapmayı tercih ettikleri görülüyor.
“İRANLILAR TÜRKİYE’YE YATIRIM YAPMAYI ÇOK SEVDİ”
Aynı zamanda Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği (MÜSİAD) Tahran Temsilcisi olan Elit Vatandaşlık ve Yatırım Danışmanlığı şirketinin Genel Müdürü Fatih Çayabatmaz, “İranlılar Türkiye’ye yatırım yapmayı çok sevdi. Özellikle ABD ambargoları sonrasında Türkiye İran sermayesi için tek rota haline geldi. Bu ilginin önümüzdeki yıllarda da katlanarak sürmesini bekliyoruz” ifadelerini kullandı.
İranlılardan son dönemde Türkiye’de şirket kurmak için yoğun talep aldıklarını söyleyen Çayabatmaz, şöyle devam etti:
“TÜRKİYE ÜZERİNDEN FARKLI İHRACAT LİMANLARINA AÇILMAYI HEDEFLİYORLAR”
“Şirket kuruluşu için arayan İranlılardan telefonlarımız susmuyor. İranlı yatırımcılar hem İran’daki ürünlerini Türkiye’de pazarlamayı hem de Türkiye’yi bir üs olarak kullanarak Türkiye üzerinden farklı ihracat limanlarına açılmayı hedefliyor. 2018 yılında başlayan ABD ambargoları sonrasında Türkiye İranlı iş adamları için yegane adres haline geldi.
“AVRUPA’DA PARALARINA EL KONULMASINDAN KORKTUKLARI İÇİN İŞLERİNİ TÜRKİYE MERKEZLİ YÜRÜTÜYORLAR”
Avrupa’da her an ABD baskısı ile paralarına el konulmasından korkan İranlı yatırım fonları Türkiye’de işyeri devralarak, yeni şirket kurarak ya da ihracat operasyonlarını Türkiye merkezli yürüterek İran ekonomisine nefes aldırma yoluna gidiyorlar.”
Çayabatmaz, Türkiye’de yatırım yapan İranlıların en fazla toptan ve perakende pazarlama ve ticaret alanında faaliyet gösterdiğini belirterek, özellikle ambargo kapsamında olmayan ürünlerin Türkiye üzerinden ihracatı ve Türkiye iç piyasasına ithali amacıyla firma kuruluşlarını gerçekleştirdiklerini kaydetti.
“KAMU KURUMLARIYLA İLİŞKİSİ İYİ OLAN TÜRK PARTNERLERLE ÇALIŞMAYI TERCİH EDİYORLAR”
İranlıların Türkiye’ye daha önce gelmiş İranlılarla çalışmayı tercih etmediklerini, bunun yerine daha çok Türklerle çalışmak istediklerini belirten Çayabatmaz, “İranlılar Türkiye’de şirket kurarken Türk kanunlarını bilen, uzman, kamu kurumlarıyla ilişkisi iyi olan, deneyimli yerel Türk partnerlerle çalışmayı tercih ediyor” dedi.
“BİR KAÇ YIL İÇİNDE İRANLILARIN TÜRKİYE’YE YAPTIĞI YATIRIM 5 MİLYAR DOLARI BULUR”
Çayabatmaz, “Eğer Türkiye’nin yatırım yoluyla vatandaşlık programı bu şekilde sürdürülürse birkaç yıl içerisinde İran’dan Türkiye’ye yapılan doğrudan yatırım miktarının 5 milyar dolar seviyesini yakalamasını bekliyoruz” diye konuştu.
