İran Devrim Muhafızları, İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik geniş çaplı saldırılarının ardından stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nda deniz taşımacılığını kısıtladı. Haber, Devrim Muhafızlarına yakın haber ajansı Tasnim üzerinden duyuruldu.
Küresel piyasalar bu nedenle diken üstünde. İngiltere’nin köklü bankalarından Barclays Bank, Ortadoğu’daki gerginliğin tırmanması nedeniyle petrol fiyatlarının önemli ölçüde artacağını öngörüyor.
Bankanın gelişmelere ilişkin yaptığı analizde “Petrol piyasaları Pazartesi günü en kötü korkularıyla karşı karşıya kalabilir” ifadelerine yer verdi. Banka, mevcut durumda ham petrolün varil başına 100 ABD dolarına ulaşabileceğini tahmin ediyor.
Hürmüz Boğazı küresel enerji ticareti ve yük taşımacılığı trafiği açısından dünyanın en kritik rotalarından biri. ABD’nin Enerji Bilgi İdaresi (EIA) bu boğazı “dünyanın en önemli petrol geçiş güzergahı” olarak tanımlıyor.
Hürmüz Boğazı neden önemli?
Küresel petrol sevkiyatlarının yaklaşık beşte biri her gün bu yoldan geçiyor. Bu noktada yaşanabilecek herhangi bir kesinti enerji fiyatlarını yukarı çekebilir.
Böyle bir durum tüketicilerin benzin ve diğer petrol ürünleri için ödedikleri fiyatlara yansıyacağı anlamına geliyor.
İran ile Umman arasında yer alan Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni açık denizlere bağlayan tek geçit. Bu boğazdan günde 21 milyon varil petrol ve 306 milyon metreküp sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) geçiyor.
Bu rakamlar, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25-30’unu ve LNG’nin yüzde 20’sini oluşturuyor. Bu petrolün büyük kısmı Çin, Hindistan ve diğer Asya ülkelerine gidiyor. Bu nedenle Hürmüz yalnızca bölgesel değil, küresel enerji güvenliği açısından da kritik bir geçit olarak değerlendiriliyor.
Hürmüz Boğazı’nın Süveyş Kanalı’nda olduğu gibi merkezi bir kontrol otoritesi yok. Tankerler, İran ve Umman’ın karasularından geçiyor. İran, ticari gemilere serbest geçiş hakkı tanıyan bir BM anlaşmasını imzalamış olsa da henüz onaylamamıştı.
Petrolde yüzde 92, doğal gazda yüzde 99 oranında dışa bağımlı olan Türkiye de enerji fiyatlardaki yükselişten en fazla etkilenecek ülkelerin başında geliyor.
Petrol ihracatı İran için ne kadar önemli?
Petrol ticaretinde yaşanacak uzun süreli muhtemel aksamanın İran ekonomisini de olumsuz etkilemesi muhtemel.
Ham petrol ve petrol ürünlerinin ihracatı, İran için kritik bir gelir kaynağı. Bu ürünler, toplam ihracatın yüzde 17’sinden fazlasını oluşturuyor. İkinci sıradaki doğal gazın oranı ise yaklaşık yüzde 12.
İran, 2023 itibarıyla OPEC içinde en büyük dördüncü ham petrol üreticisi konumundaydı. 2022 yılında ise dünyada “kuru doğal gaz” (hızla sıvılaşabilen hidrojen gibi gazlar içermeyen) üretiminde üçüncü sıradaydı.
İran, uzun yıllardır yaptırımlara tabi olsa da bu, rejimin petrol ihraç etmesini engellemedi. Bu durumdan en çok fayda sağlayan ülke ise Çin oldu. 2023 yılında, İran petrolünün yaklaşık yüzde 90’ı Çin Halk Cumhuriyeti’ne ihraç edildi.
