Dünyanın en büyük teknoloji şirketleri Meta ve Google’ın çocuklarda dijital bağımlılık yaratmakla suçlandığı tarihi dava ABD’de görülmeye devam ediyor.
Ülke genelinde aynı şikayetle açılan 1.000’den fazla davanın ilki Los Angeles’ta 4 Şubat’ta başladı.
Meta’nın patronu Mark Zuckerberg de jüri karşısında ifade vermek için 18 Şubat’ta mahkemeye geldi.
Bu sorgu bir teknoloji milyarderinin böylesi bir davada ilk kez mahkemeye çıkması anlamına geliyor.
Altı hafta sürmesi beklenen dava, teknoloji şirketlerini özellikle sosyal medya platformlarının gençler üzerindeki etkisi sebebiyle sorgu altına alan ilk yasal süreç olması bakımından önemli görülüyor.
Davanın merkezinde isminin baş harfleri olan Kaley G.M. olarak tanıtılan 20 yaşındaki kadın var.
Kaley bu platformlar sebebiyle kaygı, vücut algısında bozukluk ve intihar düşünceleri gibi ruh sağlığı problemleri yaşadığını iddia ediyor.
Çocukken bu platformları kullanmaya başladığını belirten Amerikalı kadın, teknoloji şirketlerini “kasıtlı olarak bağımlılık yaratan platformlar” oluşturmakla suçluyor.
Dava kapsamında jüri ilk olarak 12 Şubat’ta Instagram’ın CEO’su Adam Mosseri’yi dinledi.
Instagram’ın CEO’su Mosseri ifadesinde günde 16 saatlik sosyal medya kullanımının “problemli” olduğunu ama bir “bağımlılık olmadığını” savundu.
Meta ve Instagram suçlamaları reddederek davacı kadının “ailevi sorunları” olduğunu iddia ediyor.
Tiktok ve Snap şirketleri ise dava öncesinde tazminat yoluyla anlaşmaya gitti. Bu sebeple davalı durumunda değiller.
Dava binlerce diğer dava için emsal oluşturabilir ve platformların çocukların kullanımı için ek önlemler almak zorunda kalmasına yol açabilir.
YouTube’un CEO’su Neal Mohan da davada ifade vermesi beklenen diğer önemli isimler arasında yer alıyor.
’16 saat bağımlılık değil’
Kaley’nin avukatı Mark Lainer 9 Şubat’taki duruşmada yaptığı açılış konuşmasında Youtube ve Instagram gibi sosyal medya platformlarını “dijital kumarhaneler” olarak nitelendirmişti.
Lainer, bu platformlardaki sonsuz kaydırma özelliğinin bağımlılığa yol açabilecek dopamin salınımına neden olduğunu savunmuş, sosyal medya kullanımını da “kumar bağımlılığına” benzetmişti.
Kaley G.M. 6 yaşında Youtube’u 9 yaşında Instagram’ı kullanmaya başladı.
Genç kadının bazı dönemlerde YouTube’u günde altı ile yedi saat kullandığı, 16 yaşındayken bir gün Instagram’da 16 saatten fazla zaman geçirdiği mahkemede anlatıldı.
Duruşmada savunma yapan Instagram CEO’su Mosseri, sosyal medya kullanımının hangi noktada “çok fazla” sayılacağını tespit etmenin mümkün olmadığını söyledi.
Bunun kişisel bir şey olabileceğini bir kişinin çok fazla Instagram kullanıp “yine de iyi hissedebileceğini” söyleyen Mosseri, “Klinik bağımlılıkla problemli kullanımı birbirinden ayırmak gerekiyor” diye ekledi.
Genç kızın 16 saatten fazla Instagram’da vakit geçirmesi hakkında ise Mosseri şu ifadeleri kullandı:
“Bu problemli bir kullanıma benziyor” dedi ancak bunu bağımlılık olarak nitelendirmedi.
Mosseri, duruşma sırasında defalarca bağımlılık konusunda uzman olmadığını ifade etti.
K.G.M’nin avukatı ayrıca Mosseri’ye şirket içinde yapılan bir anketi sordu.
Bu ankette 269 bin Instagram kullanıcısına deneyimleri soruluyor. Katılımcıların %60’ı bir hafta önce zorbalığa tanık olduklarını ya da maruz kaldıklarını söylüyor.
Avukat, K.G.M.’nin platformdaki zorbalıkla ilgili Instagram’a 300’den fazla şikayette bulunduğunu söyledi ve Mosseri’ye bu durumdan haberdar olup olmadığını sordu.
Mosseri bunu bilmediğini söyledi.
Mosseri’ye ayrıca Meta yöneticileri arasında 2019 yılındaki bir elektronik bir yazışma hakkında da soru soruldu.
Bu yazışmada kullanıcıların fiziksel görünümlerini değiştirmelerini sağlayan bir özelliğin kullanıcılar üzerindeki olumsuz etkileri tartışılıyor.
Mosseri filtrelerle ilgili bir yasak getirildiğini ancak daha sonra yasağın değiştirildiğini kabul etti.
‘Kasıtlı olarak çocukları hedef alıyor’
K.G.M. avukatı Lanier önceki duruşmada bu şirketleri kasıtlı olarak küçük çocukları “hedef kitle olarak belirlediğini” çocukların kullanması için özel çalışmalar yaptıklarını iddia etti.
Şirket içi yazışmaları paylaşan Lanier, 2015 tarihli bir bir e-postada Meta şirketi sahibi Marc Zuckerberg’in platformlarda “geçirilen sürelerin %12 artırılmasını talep ettiğini” söyledi.
Bir başka iç strateji belgesinde ise “gençlerle büyük başarı elde etmek” isteniyorsa “onları ergenlik öncesi dönemde kazanması” gerektiği ifadeleri yer alıyor.
K.G.M’nin avukatı, Youtube platformunun da genç kullanıcıları reklam için hedeflediğini iddia etti.
Lanier, Youtube’un “dijital çocuk bakıcılığı hizmeti” olarak meşgul ebeveynlerden faydalanmaya çalıştığını” iddia etti.
Şirketler suçlamaları reddediyor.
Emsal karar olabilir
Altı haftadan fazla sürmesi beklenen davada ayrıca uzmanlar, hayatını kaybeten çocukların aileleri de konuşacak.
Çocuklarda sosyal medya bağımlılığı sorunu sebebiyle istifa ederek ihbarcı olan eski Meta çalışanlarının ifadelerinin de dinlenmesi bekleniyor.
Dava ülke genelinde açılan binlerce benzer dava için emsal niteliğinde olabilir.
Şirketler milyarlarca dolarlık tazminat ödemek zorunda kalabilir.
Eğer K.G.M. davayı kazanırsa sosyal medya platformlarına koruma kalkanı sağlayan yasa da tartışmaya açılabilir.
Buna göre bu platformlar içerik sağlayıcıların paylaştığı içeriklerden sorumlu tutulmuyor.
Ayrıca şirketler diğer davalarda da çocuklar için düzenlemeler yapılması talepleriyle karşı karşıya.
Örneğin bir davada eyalet savcıları 13 yaşın altındaki kullanıcılara ait tüm hesapların kaldırılmasını, şirketlerin 13 yaş altındaki kullanıcılar hakkında topladığı bilgileri silmesini talep ediyor.
Bir başka davada savcılar genç kullanıcılar için okul saatlerinde ve gece platformları kullanmalarını kısıtlayacak uygulamalar talep ediyor.
Ayrıca savcılar sonsuz kaydırma, otomatik oynatma gibi “bağımlılık yapıcı” tasarım özelliklerinin kaldırılmasını, fotoğraflarda veya güzellik algısını değiştiren filtrelerin devre dışı bırakılmasını istiyor.
Meta son iki yılda Instagram’daki genç hesapları için 16 yaşındaki kullanıcılar için “içerik filtreleme” dahil olmak üzere bazı özellikler kullanıma sunmuştu.
Çocuklara sosyal medya yasağı
Çocuklara sosyal medya kullanımını yasaklamayı planlayan ülkelere en son İspanya da katıldı.
İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, 16 yaş altına sosyal medya yasağı getireceklerini açıkladı. Sanchez “Onları dijital ‘Vahşi Batı’dan koruyacağız” dedi.
Çocukların “yollarını asla kendi başlarına bulmalarına izin verilmemesi gereken bir ortama maruz bırakıldıklarını” savunan Sanchez, sosyal medyayı “bağımlılık, istismar, porno, manipülasyon ve şiddet” alanı olarak tanımladı; “Bunu daha fazla kabul edemeyiz, onları [çocukları] koruyacağız” dedi.
Yasağın yürürlüğe girmesi için meclisin onayı gerekiyor.
Tasarı kapsamında, şirket yöneticilerini “yasa dışı veya zararlı içeriklerden doğrudan sorumlu tutmaya” yönelik yasa değişikliği de planlanıyor.
Dünyada çocuklara sosyal medyayı yasaklayan ilk ülke Avustralya olmuştu. Yasak geçen yıl Kasım ayında yürürlüğe girdi.
Türkiye, Fransa, Danimarka ve Avusturya da sosyal medya kullanımına yaş limiti getirmeyi tasarlayan ülkeler arasında.
İngiltere hükümeti de 16 yaş altına yasak getirilip getirilmemesi yönünde ilgili birimlerden danışmanlık talebinde bulundu.
Sosyal medya şirketleriyse yasağın “etkisiz ve uygulaması zor” olacağını, ayrıca kırılgan gençleri daha çok izole etme riski taşıdığını savunuyor.
Reddit Avustralya hükümetinin yasağını Yüksek Mahkeme’ye taşıdı.
TikTok, Snapchat, YouTube, Reddite, Discord ve Meta’dan henüz bir açıklama gelmedi.
Avrupa’da sosyal medya yasağını dile getiren ilk ülke Fransa olmuştu. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Eylül’de başlayacak yeni eğitim yılıyla birlikte 15 yaş altına sosyal medya yasağı uygulamasını başlatmak istediğini açıklamıştı.
Haberin kaynağına buradan ulaşabilirsiniz
