DW Türkçe’den Mariya Ilcheva’nın haberinden aktarıyoruz;
“Bulgaristan’da Almanya’ya kıyasla maaşımdan ayda yaklaşık 300 euro daha fazla net para kalıyor,” diyor Kristina Borisova. Daha önce sekiz yıl boyunca Almanya’da yaşayan ve çalışan 41 yaşındaki Kristina, 2025’in başında memleketine dönmüş.
Bugün Karadeniz kıyısındaki küçük bir şehir olan Burgaz’a bağlı Ahyolu’da (Pomorie) yaşayan Kristina, enerji sektöründe faaliyet gösteren bir Alman şirketinde idari personel olarak çalışmayı sürdürüyor. Merkezi Gera’da bulunan şirket, Bulgaristan’dan çalışıyor olmasına rağmen çalışanına aynı Alman maaşını ödüyor.
Ülkesindeki daha düşük vergi ve sosyal kesintiler sayesinde Kristina, Almanya’ya kıyasla brüt maaşından geriye daha fazla para kalıyor. Ayrıca Ahyolu’nda oturduğu ev, ailesine ait olduğu için kira gideri de yok. Tüm bu faktörler nedeniyle, tüm giderleri sonrasında eline ayda 700 eurodan biraz fazla para kalıyor. Geçen yıl ortalama maaşın 1300 euro olduğu bir ülkede bu, azımsanacak bir tutar değil.
Kristina, Alman işvereninin uzaktan çalışma (remote work) modelini kabul etmiş olmasından dolayı son derece memnun: “Mali avantaj harika. Ama en güzeli, aileme yakın olmam.”
Almanya’daki yüksek ev kiraları bezdiriyor
Radimir Bitsov da Berlin’de geçirdiği sekiz yılın ardından memleketine dönenlerden. Bugün Bulgaristan’ın başkenti Sofya’da yaşıyor ve küçük bir Alman bilişim şirketi için çalışmayı sürdürüyor. 38 yaşındaki bilişim uzmanı, koronavirüs pandemisinin ortasında Sofya’ya taşındığını anlatıyor:
“O dönemde çocuğumuz doğdu. Yüksek kiralar nedeniyle Berlin’de daha büyük bir ev bulmak çok zordu. Ailemize yakın olmak da istiyorduk. Ayrıca Bulgaristan’da elime geçecek net maaş, Almanya’ya kıyasla yaklaşık yüzde 20 daha fazla olacaktı. Tabii bu da hoş bir yan etki oldu.”Yeni trend: Uzaktan çalışma
Hukukçu Konstantin Ruskov, “Son yıllarda, hem genç hem de iyi eğitimli Bulgarların, Almanya’dan ayrılıp Bulgaristan’dan uzaktan çalışma modeliyle işlerini sürdürdükleri yeni bir trend gözlemliyorum” diyor.
Ruskov’un hukuk bürosu, Bulgar çalışanları memleketlerine taşınan Alman işverenlere danışmanlık veriyor: “Pandeminin başlarında, bu kapsamdaki müşteri sayımız sadece beşti. Hâlihazırda ise 80’in üzerinde. Bazılarının Bulgaristan’da tek bir çalışanı var, bazılarının ise 20.”
Dönenler, gelenlerden daha fazla
Almanya’dan Bulgaristan’a dönerek çalışmayı sürdürenlerin kesin sayısını ortaya koyan resmî istatistikler henüz mevcut değil. Ancak Federal Alman İstatistik Dairesi’nin 2024 verileri, az da olsa bir fikir veriyor: Uzun bir aradan sonra ilk kez, Almanya’dan ayrılan Bulgarların sayısı, Almanya’ya gelenlerden fazla oldu. Net göç dengesi eksi 11 bin kişi olarak kaydedildi. Almanya’da yaklaşık 432 bin Bulgar yaşıyor.
Bulgaristan Ulusal İstatistik Enstitüsü verilerine göre ise 2022’den bu yana giderek daha fazla Bulgar memleketine dönüyor. 2024’te yaklaşık 9 bin kişi Bulgaristan’dan göç ederken, aynı dönemde 18 bini aşkın Bulgar vatandaşı ülkeye geri döndü.
Ayda 1500 euro daha fazla
Münih’te geçirdiği on yılın ardından Silvi Bojadzhieva da Bulgaristan’a dönmüş. 34 yaşındaki ekonomist, bugün Sofya’da yaşıyor ve Alman işvereni için çalışmaya devam ediyor. Bulgaristan’a dönüşünde aile planlaması önemli rol oynamış. Bir diğer önemli etkeni ise şöyle açıklıyor: “Bulgaristan’da, Batı standartlarında maaş almak büyük avantaj.”
Hukuk danışmanı Konstantin Ruskov’un gözlemleri de benzer yönde:
“Bulgaristan’a dönüş nedenleri son derece bireysel. Ancak bu adımı atan genç ve yüksek nitelikli Bulgarların azımsanmayacak bir kısmı için motivasyon öncelikle maddi. 30 yaşında bir müvekkilim vardı; Münih’te ayda 8 bin euro brüt kazanıyordu. Vergi sınıfı 1’e göre, tüm vergi ve sosyal kesintilerden sonra eline yaklaşık 4 bin 500 euro net geçiyordu. Tabii bir de ev kirası ödemesi gerekiyordu. Münih, Almanya’da kira artışların en yüksek olduğu şehirlerin başında geliyor. Bulgaristan’da ise bugün 8 bin eurodan geriye yaklaşık 6 bin euro net kalıyor.”
Alman işverenler için de avantajlı
Deneyimli hukukçuya göre, çalışanların memleketlerine taşınması, Alman şirketler için de avantajlar sunuyor: “Bulgaristan’daki çalışanlar için Almanya’ya kıyasla daha düşük yan ücret maliyetleri söz konusu, çünkü sigorta Bulgar sisteminden yapılıyor. Ayrıca Alman şirketler için herhangi bir yatırım maliyeti de doğmuyor; çünkü Bulgaristan’da bir şubeleri yok. Yalnızca çalışanlar orada kayıtlı.”
Avrupa Birliği içinde bu tür çalışma ilişkilerinin çok iyi düzenlendiğini vurgulayan Ruskov, “Kayıt işlemleri basit ve düşük maliyetli. Almanya’da bazı belgelerin düzenlenmesi gerekiyor, bu birkaç hafta sürebiliyor. Ancak Bulgaristan’da her şey çok hızlı ilerliyor” diyor.
Ruskov’a göre, Alman şirketlerinin çalışanlarının memleketlerine taşınmasına onay vermesindeki temel motivasyon, çalışanları elde tutmak. Almanya’daki nitelikli iş gücü açığı düşünüldüğünde bu, özellikle önem taşıyor.
Bulgaristan’da da pahalılık artıyor
Elbette her şey güllük gülistanlık değil. Kristina, Radimir ve Silvi, Alman işverenlerinden kazandıkları maaşlarının sağladığı avantajın son dönemde bir miktar azalmasından şikâyetçi. Özellikle Sofya’da fiyatlar son yıllarda ciddi biçimde arttı. Üstelik bu artış, ülkenin euro bölgesine katılımından çok önce başlamıştı.
“Giysi ve gıda gibi bazı ürünler bugün Bulgaristan’da Almanya’dan bile pahalı” diye tepki gösteriyor Kristina. Üçü de Alman düzenini, temizliği ve iyi sağlık hizmetlerini özlediklerini vurguluyor.
Yeniden Almanya’ya dönmeyi düşünüyorlar mı?
Bir gün yeniden Almanya’ya dönüp dönmeyecekleri sorulduğunda Kristina, hayatını Bulgaristan’da sürdürmek istediğini söylüyor.
Radimir ise ülkedeki siyasi durumun kötüleşmesi halinde Almanya’ya dönebileceğini belirtiyor ve ekliyor: “Alman düzenini ve pratikliği özlüyorum.”
Silvi de Bulgaristan’ı yeniden terk etme ihtimalini dışlamıyor. Özellikle de ülkedeki siyasi durumdan endişe duyuyor. Aralık ayındaki yoğun protestolar sonrası hükümet dağıldı. Protestoların tetikleyicisi, 2026 bütçe taslağında planlanan vergi artışlarıydı. Ekonomist Silvi, durumu şöyle değerlendiriyor: “Vergi yükü ve sosyal kesintiler artar, buna karşılık daha iyi hizmetler ve altyapı sunulmazsa bu, yaşam kalitesinde belirgin bir düşüşe yol açar.”
Bu durumda Silvi yeniden Almanya’ya dönmeyi düşünebileceğini söylüyor. Konstantin Ruskov da Bulgaristan’daki siyasi gelişmeleri endişeyle izliyor: “2020’den bu yana yedi parlamento seçimi yapıldı. Durum iyileşmezse ülke, yurtdışından dönen yüksek nitelikli vatandaşlarını, çok hızlı biçimde yeniden kaybedebilir.”
